หลักปฐมเทศนา : หน้า 15/128

กล่าววาจาชอบ สมมากมุมนโต ทำ การงานชอบ สมมาอาชีโว เลี้ยง ชีพชอบ สมมาวายาโม ทำความ เพียรชอบ สมมาสติ ระลึกชอบ สมมาสมาธิ ตั้งใจชอบ นี่ประกอบ ด้วยองค์ ๘ ประการ อยู่ โข สา ภิกฺขเว มชฺฌิมา ปฏิปทา ตถาคเตน อภิสัมพุทธา จักขุกรณี ญาณกรณี อุปสมาย อภิญญาย สมโพธาย นิพพานาย สวตฺตติ อย่างนี้แหละ ซึ่งพระนิพพาน นี้หลักประธานปฐมเทศนา ทรงรับสั่งใจความพระพุทธศาสนา บอกพระปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ โดยตรงๆ ไม่มีวกไปทางใดทางหนึ่งเลย บอก ตรงๆ ทีเดียว แต่ว่าผู้ฟังพอเป็นวิสัย ใจคอ เป็นฝ่าย ขิปปาภิญญา เท่านี้ ก็เข้าใจแล้วว่าธรรมของพระศาสดานี้ ลึกจริง ถ้าว่าไม่เป็น ขิปปาภิญญา เป็น ทนุธาภิญญา จะต้องชี้แจงแสดง ภิกษุทั้งหลายอย่างนี้แหละข้อปฏิบัติ ขยายออกไปอีก จึงจะเข้าใจปฐม อันเป็นกลางที่พระตถาคตเจ้าตรัสรู้ เทศนา พระองค์ทรงรับสั่งบอกพระ ด้วยปัญญาอันยิ่ง กระทำความเห็น ให้เป็นปกติ กระทำความรู้ให้เป็น ปัญจวัคคีย์ทั้ง ๕ ว่า ที่สุดทั้งสอง อย่างนั้นอันบรรพชิตไม่ควรเสพ ที่ ปกติ ย่อมเป็นไปเพื่อความออกไป สุดสองอย่างน่ะอะไร สงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง รู้พร้อม เอาใจไปจดในรูปในเสียงใน กลิ่นในรสในสัมผัสที่ชอบใจนั้นแหละ หรือยินดีรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ที่ชอบใจนั่นแลตัวกามสุขัลลิกานุโยค ถ้าว่าเอาไปจดรูปนั้นเข้าแล้วจะเป็น อย่างไร ทุกโข เป็นทุกข์แก่ผู้เอาใจ ไปจดนั้น ที่โน ถ้าเอาใจไปจดเข้ารูป เสียง กลิ่น รส สัมผัสที่ชอบใจนั้น ใจต่ำ ไม่สูง ใจต่ำที่เดียว ใจมืดที เดียว ไม่สว่างเพราะเอาไปจดกับอ้าย ที่ชอบใจ ที่มัวซัวเช่นนั้น ถ้าไป จุดที่มืดมันก็แสวงหาที่มืดทีเดียว ไม่ไปทางสว่างละ นั่นน่ะ จับตัวได้ เอาใจ เข้าจดกับรูป เสียง กลิ่น สัมผัสที่ชอบใจ ชวนไปทางมืดเสีย แล้ว ไม่ชวนไปทางสว่าง ปิดทาง สว่างเสียแล้ว เมื่อเป็นอย่างนั้น กัลยาณมิตร มกราคม ๒๕๓๙ S3