วัฒนธรรมไทยในยุคสื่อ : หน้า 116/132

บ นเทิงธรรม กา ม จับตามองหาความจริงของชีวิตจากสื่อ เราจะได้อะไรบ้างจาก “บ้านทรายทอง” สังคมไทยทุกวันนี้ ดูเหมือนว่าพวกเรากำลังมีชีวิตอยู่ ในยุคสมัยที่กระบวนการสร้างสรรค์วัฒนธรรมมีลักษณะ แปลกพิเศษกว่าทุกอารยธรรมที่เคยผ่านมา ผมกำลังหมาย ถึงว่าการสร้างสรรค์วัฒนธรรมนั้น มีการดำเนินการอย่างเป็น ล่ำเป็นสันผ่านทางสื่อ จนนักวิชาการด้านวัฒนธรรมวิทยา ขนานนามให้ว่าเป็น “อุตสาหกรรมวัฒนธรรม” (Culture Industry) เลยทีเดียว นั่นเป็นเพราะปริมาณของวัฒนธรรมที่ ถูกสร้างขึ้นมานั้นมีจำนวนมากมายมหาศาล ซึ่งถ้าหากพวก เราลองเปรียบเทียบปริมาณของวัฒนธรรมที่ถูกสร้างขึ้นใน อดีตกับปัจจุบัน ยิ่งจะเห็นได้อย่างชัดเจน ในสมัยก่อนคนไทย ชนบทจะชมมหรสพ เช่น หนัง ละคร เพลง ก็มีอยู่จำกัด เหลือเกิน แต่ปัจจุบันคนไทยทั่วทุกถิ่นฐานได้ชมละคร โทรทัศน์กันทุกวันทุกคืน และคืนละหลายๆ เรื่องด้วย ยิ่งถ้า เป็นเรื่องเพลงแล้วล่ะก็ไม่ต้องพูดถึง มีให้ฟังกันทั้งวันทั้งคืน ไม่จบไม่สิ้นกันเลยทีเดียว วัฒนธรรมไทยโบราณความคิดหรือความรู้ต่างๆ คนโบราณมักจะได้มาจากประสบการณ์ตรงของตนเอง (Direct experience) เพราะคนไทยให้ความสำคัญกับ “สิบปากว่าไม่ ๑๑๔ กัลยาณมิตร มีนาคม ๒๕๕๗ เท่าตาเห็น สิบตาเห็นไม่เท่ามือคลำ” วัฒนธรรมของไทยที่ถูก ถ่ายทอดลงในสื่อสมัยนั้น ไม่ว่าจะเป็นละครพื้นบ้านหรือ นิทานพื้นบ้านในสมัยก่อน ก็จะสะท้อนออกมาในรูปของเจ้า ชายต้องบุกป่าฝ่าดงไปค้นหาความจริงด้วยตัวเอง เป็นที่น่าเสียดายวิถีของการได้มาซึ่งความรู้ของคน ไทยในปัจจุบันและรูปแบบความสัมพันธ์ของคนไทยได้ เปลี่ยนแปลงไป ถ้าเราถามเด็กๆ ถึงความรู้ทั้งหมดที่เขามีอยู่ และตรวจสอบกลับไปถึงแหล่งที่มาของความรู้นั้น เราจะพบ ว่าความรู้เกินกว่าครึ่งล้วนมาจากสื่อมวลชน โดยเฉพาะอย่าง ยิ่งสื่อประเภทโทรทัศน์ ไม่ว่าจะเป็นภาษาและถ้อยคำที่เด็กๆ เขาพูดจากัน ก็เลียนแบบมาจากโทรทัศน์หรือแม้แต่ผู้ใหญ่ เองก็เช่นกันมีอยู่ไม่น้อยหรอกครับที่สรุปและแก้ปัญหาสำคัญๆ ของบ้านเมืองหลายเรื่องจากสื่อโทรทัศน์ หรือสื่อที่ตีพิมพ์ เป็นอุตสาหกรรมสร้างความร่ำรวยมากกว่าสร้างความเป็น จริงให้กับสังคม แม้เราจะบอกว่าภาพที่ปรากฏอยู่ตามสื่อนั้น เราก็เห็นกันทั้งสิบตาล้านตา แต่สำหรับภาพประวัติศาสตร์ สำคัญๆ ของชาวกัลยาณมิตรที่ผ่านมานั้น ก็ประจักษ์แล้วใช่ มั้ยว่า ตาสื่อกับตาท่านมันต่างกันอย่างสิ้นเชิง