การพัฒนาปัญญาในพระพุทธศาสนา : หน้า 81/132

สติปัญญาเป็นเครื่องวัดทั้งสิ้น การศึกษาหาความรู้ให้มี ความสามารถในการทำมาหากินสร้างฐานะสร้าง ชื่อเสียงแก่ตนเท่านั้น ยังไม่พอต่อการอยู่รอดในสังคม โลกหรืออยู่รอดในวัฏสงสาร หลายๆ คนสามารถเอาตัว รอดบนโลกใบนี้ได้ แต่ไม่มีสิ่งใดรับประกันว่าจะสามารถ เอาตัวรอดในชาติต่อไปได้ ตราบใดยังไม่ศึกษาและ ก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อาศัยพระศาสดา หรือเพื่อนพรหมจรรย์รูปใดรูปหนึ่ง ผู้ตั้งอยู่ในฐานะครู ซึ่งเป็นที่เข้าไปตั้งความละอาย ความเกรงกลัว ความรัก และความเคารพไว้อย่างแรงกล้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้ เป็นเหตุเป็นปัจจัยข้อที่ ๑ ย่อมเป็นไปเพื่อได้ปัญญา ฯลฯ เพื่อความบริบูรณ์แห่งปัญญาที่ได้แล้ว เธออาศัยพระศาสดา หรือเพื่อนพรหมจรรย์รูป ใดรูปหนึ่ง ผู้ตั้งอยู่ในฐานะครู ซึ่งเป็นที่เข้าไปตั้งความ ละอาย ความเกรงกลัว ความรัก และความเคารพไว้ ปฏิบัติตามธรรมแห่งองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ ได้ปัญญาอันเป็นเบื้องต้นแห่งพรหมจรรย์ (การประพฤติ ตัวอย่างประเสริฐ) ตราบนั้นย่อมจะมีชะตาชีวิตวนเวียน ตกทุกข์ได้ยากอย่างที่กล่าวมาในเบื้องต้นเข้าสักวันหนึ่ง อย่างแรงกล้านั้นแล้ว เธอเข้าไปหา แล้วไต่ถาม อย่างแน่นอน เพราะปัญญาที่มีอยู่เป็นปัญญาที่ไม่สมบูรณ์ สอบถามเป็นครั้งคราวว่า ข้าแต่ท่านผู้เจริญ ภาษิตนี้ ส่วนปัญญาอันเป็นเบื้องต้นแห่งการประพฤติตัวอย่าง เป็นอย่างไร เนื้อความแห่งภาษิตนี้เป็นอย่างไร ท่าน ประเสริฐนี้ เป็นการพัฒนาจิตใจให้เข้มแข็งพร้อมที่จะ แก้ปัญหา เป็นปัญญาที่สอนให้มองโลกทะลุปรุโปร่งตาม ความเป็นจริงครบทุกด้าน เหล่านั้น ย่อมเปิดเผยข้อที่ยังไม่ได้เปิดเผย ทำให้แจ้งข้อ ที่ยังไม่ได้ทำให้แจ้ง และบรรเทาความสงสัยในธรรม อันเป็นที่ตั้งแห่งความสงสัยหลายประการแก่เธอ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นเหตุปัจจัยข้อที่ ๒ ย่อมเป็นไปเพื่อ ได้ปัญญา ฯลฯ เพื่อความบริบูรณ์แห่งปัญญาที่ได้แล้ว เธอฟังธรรมนั้นแล้ว ย่อมยังความสงบ ๒ อย่าง จากบทเรียนสภาพสังคมที่ผ่านมา คนยิ่งมีการ ศึกษามาก หากคิดจะสร้างปัญหาเขายิ่งสามารถสร้าง ปัญหาเกิดขึ้นได้มาก เพราะขาดคุณธรรมขาดความรู้ หรือปัญญาทางธรรม ในสังคมการศึกษายุคปัจจุบัน ไม่ คือ ความสงบกาย และความสงบจิต ให้ถึงพร้อม ดู มีสถาบันใดสามารถสอนให้นักศึกษามีความรู้คู่คุณธรรมได้ ก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นเหตุเป็นปัจจัยข้อที่ ๓ ย่อม เว้นเสียแต่สถาบันแห่งพระพุทธศาสนา เพราะความรู้ที่ เป็นไปเพื่อได้ปัญญา ฯลฯ เพื่อความบริบูรณ์แห่งปัญญา มีอยู่ในพระพุทธศาสนานั้น เป็นความรู้ของผู้เป็น ที่ได้แล้ว สัพพัญญู คือรู้ในสิ่งทั้งปวง เมื่อได้นำมาถ่ายทอด เธอเป็นผู้มีศีล สำรวมระวังในปาติโมกข์ ถึง เป็นความรู้ที่ศึกษาแล้วสามารถพัฒนาจิตใจให้สูง พร้อมด้วย อาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้มี เป็นความรู้ที่สร้างความรู้เพื่อเป็นผู้รู้ที่สมบูรณ์ เพราะไม่ ประมาณน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย ดู เป็นไปเพื่อได้ปัญญา ฯลฯ เพื่อความบริบูรณ์แห่งปัญญา สอนให้ทำร้ายใคร ไม่เจือด้วยการแก่งแย่งชิงเด่นชิงดี ก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นเหตุเป็นปัจจัยข้อที่ ๔ ย่อม และที่สำคัญที่สุดคือ เป็นความรู้ที่สอนให้เข้าใจตัวของ เราเองด้วยตัวของเราเอง ดังที่องค์สมเด็จพระสัมมา สัมพุทธเจ้า ตรัสหลักการพัฒนาปัญญาทางพระพุทธ ศาสนาเอาไว้ว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เหตุ ๔ ประการ ปัจจัย ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อได้ปัญญาอันเป็นเบื้องต้นแห่ง พรหมจรรย์ ที่ยังไม่ได้ เพื่อความงอกงามไพบูลย์ เจริญ บริบูรณ์แห่งปัญญาที่ได้แล้ว เหตุ ๔ ประการเป็นไฉน ดู ที่ได้แล้ว เธอเป็นพหูสูต ทรงจำสุตะ สั่งสมสุตะ เป็นผู้ ได้ยินได้ฟังมากทรงจำไว้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอด ด้วยดีด้วยทิฏฐิ ซึ่งธรรมทั้งหลายอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถ ทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์ บริบูรณ์สิ้นเชิง ก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เป็นเหตุเป็นปัจจัยข้อที่ ๕ ย่อม กัลยาณมิตร ๒๙ มิถุนายน ๒๕๕๗