สถาปัตยกรรมและที่อยู่อาศัยในอาณาจักรกัมพูชา : หน้า 154/204

แต่ละด้านมีปราสาทหิน กลางเมืองเป็นปราสาททอง (ปราสาทบายน) ด้านเหนือของปราสาททองออกไปราว ๒๐๐ หลา เป็นปราสาททองแดง (ปราสาทบาปวน) ซึ่งสูง กว่าปราสาททอง ถัดออกไปทางเหนือราว ๑/๔ ไมล์ เป็นที่ตั้งของพระราชวังหลวง นอกกำแพงเมืองด้านทิศใต้ห่างจากประตูเมืองราว ๒๐๐ หลา มีปราสาทหิน (พนมบาแคง) และสุสานแห่งสู ปัน (ปราสาทนครวัด) ซึ่งอยู่ห่างจากประตูเมืองด้านใต้ราว ๔๐๐ หลา นอกเมืองทางทิศตะวันออกเป็นทะเลสาบ กลางทะเลสาบมีปราสาทหินซึ่งภายในมีพระพุทธรูปสำริด ปางไสยาสน์ที่มีน้ำไหลออกจากพระนาภี (สะดือ) ตลอดเวลา นอกกำแพงเมืองทิศทางเหนือราว ๑/๔ ไมล์ มีทะเลสาบ กลางทะเลสาบมีปราสาททองสี่เหลี่ยมจัตุรัส (ปราสาท บัลลังก์ช้างที่ประทับของกษัตริย์เวลาตรวจพลสวนสนาม การทำอาหารและย่างปลากรอบในโรงครัว นาคพัน) และมีบ้านศิลาอีกราวสิบหลัง ในนั้นมีสิงห์ทองคำ ช้างสำริด วัวสำริดและมาสำริดด้วย สิ่งก่อสร้างและความเป้นอย่ จิวตากวนได้กล่าวถึงที่อยู่อาศัยภายในเมือง พระนครหลวงว่า พระราชวังหลวง สถานที่ราชการและ บ้านเรือนของขุนนางล้วนหันหน้าไปทางทิศตะวันออก อาคารในพระราชวังหลวงตรงกลางมุงด้วยแผ่นตะกั่ว แต่ส่วนอื่นมุงด้วยกระเบื้องดินเผา ในเขตพระราชวังมี ปราสาททองเป็นที่บรรทมของกษัตริย์ (ปราสาทพิมาน อากาศ) ซึ่งชาวเมืองเชื่อกันว่าวิญญาณของนาคจะมา ปรากฏในร่างของหญิงสาว หากวิญญาณ ไม่ปรากฏแม้ เพียงคืนเดียวย่อมเป็นสัญญาณว่าพระราชากำลังจะ สิ้นพระชนม์และหากพระราชาไม่ไปร่วมบรรทมกับนาง บ้านเมืองก็จะประสบกับความวิบัติ สำหรับบ้านเรือนของเจ้านายหรือขุนนางก็จะ ต่างไปจากบ้านเรือนของราษฎรทั่วไปทั้งขนาดและรูป ทรงคือบ้านของเจ้านาย ขุนนางและวัดเท่านั้นที่จะใช้ หลังคามุงกระเบื้องได้ ส่วนบ้านของราษฎรทั่วไปจะสร้าง ด้วยไม้และหลังคามุงจาก ผู้มีอันจะกินก็มักจะไม่ใช้ เครื่องเรือนและเครื่องประดับบ้าน แม้จะมีภาชนะเงินทอง อยู่ในบ้านแต่ก็น่าออกมาใช้เฉพาะเวลาที่มีงาน พื้นเรือน มักนิยมปูเสื่อจากเมืองจีนหรือลาดด้วยหนังเสือโคร่ง หนัง เสือดาวหรือหนังกวางและเสื่อหวายแต่ระยะหลังนี้เริ่ม นิยมตั้งโต๊ะเตี้ยๆ สูงประมาณหนึ่งศอก ตามบ้านเรือนทั่วไปมักหุงข้าวด้วยหม้อดินและ ต้มแกงบนเชิงกรานดินหรือเตาไฟที่ใช้หินสามก้อนฝังลง ไปในดิน นิยมเปิบข้าวด้วยมือ เวลาจะตักแกงก็ใช้กะลา ทำเป็นจวัก นิยมใช้จานข้าวจากเมืองจีนที่ทำด้วยดินเผา หรือทองแดง ส่วนถ้วยแกงนั้นกลับใช้ใบไม้เย็บเป็นถ้วย (กระทง) ซึ่งแม้จะใส่ของน้ำจนเต็มก็ไม่รั่วและใช้ใบไม้เล็กๆ แทนซ้อน ใช้เสร็จแล้วก็โยนทิ้งไป 6)^ ๒ สยาณมิตร ธนวาคม พ.ค. ๒๕๖๐