ประชากรและศาสนาในอาณาจักรกัมพูชา : หน้า 156/204

ประชากร จิวด้ากวนได้กล่าวถึงรูปพรรณ สัณฐานของผู้คนในอาณาจักรนี้ว่า ชาวเมืองทั่วไปผิวพรรณหยาบและดำ จะหาที่งดงามจริงๆ ก็เห็นจะเป็นใน พระพุทธรูปและเทวรูปยุคต่างๆ ในอาณาจักรกัมพูชา อยู่ในวงราชการ สําหรับพระสงฆ์ในพุทธศาสนานั้นโกนศีรษะ ห่ม จีวรสีเหลืองเปิดไหล่ไว้ข้างหนึ่งและไม่สวมรองเท้า ฉัน รั้วในวังหรือตามบ้านเจ้านายและ ขุนนางเท่านั้น สตรีที่สูงศักดิ์มักจะมี ผิวขาวราวหยกเพราะไม่ค่อยถูกแดด ถูกลมเท่าใดนัก คนพื้นเมืองดั้งเดิมมีอยู่ ๒ พวก พวกหนึ่งที่พอรู้ภาษาอยู่บ้างก็จะถูกขายมาเป็นทาสในเมือง ส่วนอีกพวกหนึ่งที่ไม่รู้ภาษาและไม่ยอมรับความเจริญกิ จะเร่รอนไปตามป่าเขา เป็นไหดินเหนียวไว้บนศีรษะ มี อาหารมื้อเดียว ไม่ฉันสุรา มีพระสงฆ์บางรูปที่ได้รับสิทธิ ชีวิตอยู่ด้วยการล่าสัตว์เป็นอาหาร พระพุทธรูปปูนปั้นลงรักปิดทององค์เดียวเท่านั้นและจิ๋วด้า คนละภาษาพูดจากันไม่รู้เรื่อง ส่วนใหญ่การเรียงลำดับคำ ในการนั่งเสลี่ยงคานทอง มีสัปทนด้ามทองหรือเงิน พระสงฆ์ระดับนี้จะเป็นผู้ให้ค่าปรึกษาของพระเจ้าแผ่นดิน ในเรื่องสำคัญๆ วัดทั่วไปมีความเรียบง่าย ไม่มีระฆังไม่มี กลองไม่มีฉาบ มีแต่ธงทิวและแท่นสูงๆ ที่ประดิษฐาน ภาษา จิวต้ากวนบอกว่ากัมพูชามีภาษาเป็นของตนเอง แม้สำเนียงจะคล้ายกับภาษาของจามและสยาม แต่ก็เป็น จะกลับกันกับภาษาจีน เจ้านายและขุนนางผู้ใหญ่จะมี ภาษาพูดสำหรับตนเองโดยเฉพาะ (ราชาศัพท์) อาลักษณ์ ก็จะพูดภาษาที่สละสลวยตามแบบของเขา พระใน พระพุทธศาสนาและนักบวชต่าง ๆ ก็มีค่า เฉพาะในทางพระ ส่วนชาวเมืองในแต่ละเมืองหรือแต่ละหมู่บ้านก็จะมีภาษา กวนยังบอกด้วยว่าคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาทำด้วยใบลาน ส่วนพวกนักบวชในลัทธิไศวนิกายซึ่งจิวด้ากวน เรียกว่าพวกลัทธิเต๋าหรือปาซูเวนั้นแต่งกายเหมือนผู้ชาย ชาวเมืองทั่วไป ต่างกันแต่มีผ้าโพกหัวสีขาวหรือสีแดง รูปบูชาของพวกนี้คือก้อนหิน (ศิวลึงค์) ซึ่งมีลักษณะคล้ายๆ หินแม่ธรณีที่ประดิษฐานตามศาลเจ้าในประเทศจีน วัด ของนักบวชลัทธินี้มีความมั่งคั่งน้อยกว่าวัดในพระพุทธ ศาสนา จิวด้ากวนบอกว่าเขาไม่ค่อยรู้เรื่องของนักบวช ลัทธินี้เท่าใดนัก อย่างไรก็ดี จิวด้ากวนก็บอกให้เรารู้ว่าเด็กๆ ใน วัยเรียนจะมาเรียนกับพระ ครั้นพอโตขึ้นจึงจะกลับไปใช้ ชีวิตฆราวาสตามเดิมและยังบอกด้วยว่าชาวเมืองส่วน ใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา ท้องถิ่นของตนเอง การพิจารณาคดีความ เมื่อมีคดีความเกิดขึ้นในระหว่างราษฎรไม่ว่าจะ เป็นคดีเล็กน้อยหรือคดีใหญ่แค่ไหนเรื่องก็จะขึ้นไปถึงกษัตริย์ การพิจารณาตัดสินคดีจะใช้วิธีพิสูจน์ผู้บริสุทธิ์อย่างเช่นให้ จุ่มมือลงไปในน้ำมันเดือดถ้าไม่เป็นอันตรายจึงเชื่อว่าบริสุทธิ์ การลงโทษในคดีร้ายแรงจะใช้วิธีขุดหลุมฝังผู้กระทำความ ©๕๔ พัดชาณมิตร ธนวาคม พ.ศ. ๒๕ธ.ธ.