มหาสติปัฏฐานสูตร : หน้า 6/132

นโม สส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทธฯ (๓ ครั้ง) กกญฺจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ จิตฺเต จิตตานุปสฺสี วิหรติ อิธ ภิกขเว ภิกขุ สรรค์ วา จิตต์ สราค์ จิตตนติ ปชานาติ วัตราค า จิตต์ วีตราห์ จิตตนติ ปชานาติ สโทส วา จิตต สโทส จิตฺตนฺติ ปชานาติ วีตโทส วา จิตต์ วีตโทส จิตตนติ ปชานาติ, สโมห์ วา จิตต์ สโมห์ จิตฺตนฺติ ปชานาติ วิตโมห์ ว่า จิตต์ วีตโมห์ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, สังขิตต์ วา จิตต์ สงฺขตต์ จิตตนติ ปชานาติ, วิกขิตต์ วา จิตต์ วิกขิตต์ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, มหาคติ วา จิตต์ มหคุตต์ จิตตนติ ปชานาติ อมหคคต ว่า จิตต์ อมหยุกต์ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, สอุตตร์ วา จิตต์ สอุตตร์ จิตตนติ ปชานาติ อนุตตร์ วา จิตต์ อนุตตร์ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, สมานิต ว่า จิตต์ สมานิต จิตตน ปชานาติ อสมานิต ว่า จิตต์ อสมานิต จิตตนติ ปชานาติ, วิมุตติ วา จิตต์ วิมุตต์ จิตฺตนฺติ ปชานาติ อวิมุตติ วา จิตต์ อวิมุตติ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, อิติ อชุมตต์ วา จิตเต จิตตานุปสฺส วิหรติ พหิทธา วา จิตฺเต จิตตานุปสฺสี วิหรติ อรุณฤต พิธา วา จิตฺเต จิตตานุปสฺสี วิหรติ สมุทยธมฺมานุปสฺสี วา จิตตสม วิหรติ วยธมฺมา นุปสฺสี วา จิตตสม วิหรติ สมุทยายธัมมานุปสฺสี วา จิตตสุมี วิหรติ, อตฺถิ จิตฺตนฺติ วา ปนุสส สติ ปัจจุปฏฐิตา โหติ ยาวเทว ญาณมาตาย ปติสฺสติ มาตาย อนิสสิโต จ วิหรติ น จ กิญจิ โลเก อุปาทิยติ เอว์ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ จิตต จิตตานุปสฺส วิหรติ ต. ณ บัดนี้ อาคมภาพจักได้แสดงใน มหาสติ ปัฏฐานสูตร ที่แสดงไปแล้วนั้น โดยอุเทศทวาร ปฏินิเทศทวาร แสดงในมหาสติปัฏฐานสูตร เป็นอุเทศ ทวารนั้น ตามวาระพระบาลีว่า เอกายโน อยู่ ภิกฺขเว มคโค สตฺตาน วิสุทธิยา โสกปริเทวาน สมติกมาย ทุกข์โทมนสฺสานํ อตฺถงหมาย ญายสฺส อธิคมาย นิพพานสุส สจฺฉิกิริยาย แค่นี้ จบอุเทศทวารของ มหาสติปัฏฐานสูตร แปลภาษาบาลีว่า เอกายโน อย ภิกขเว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อยู่ มคโค อันว่า หนทางนี้ เอกายโน เป็นเอก เอกายโน อยู่ มตฺโต หนทางนี้เป็น หนทางเอก ไม่มีสองแพร่ง เป็นหนทาง เดี๋ยวแท้ ๆ หนทางหนึ่งแท้ๆ เอกนะ คือหนึ่ง เอโก ทวี ติ จตุ ปญฺจ เหล่านี้ เอโก เขาแปลว่า หนึ่ง หนทางนี้ เป็นหนึ่งไม่มีสองต่อไป สตฺตานํ วิสุทธิยา ความหมดจด วิเศษของสัตว์ทั้งหลาย โสกปริเทวาน สมติกุกมาย เพื่อความล่วงเสียซิ่งโศก ความแห้งใจ ความปริเทวะ ความพิไรรำพันเพ้อ ทุกฺขโทมนสฺสานํ อตฺถึงหมาย เพื่ออัสดงคตหมดไปแห่งเหล่าทุกข์โทมนัส ญายสฺส อธิคมาย เพื่อบรรลุซึ่งญาณ นิพพานสฺส สจฺฉิกิริยาย เพื่อกระทำให้แจ้งซึ่งพระนิพพาน นี่แสดงดังนี้เพียง เท่านี้ เรียกว่า อุเทศทวาร จักได้แสดงเป็นปฏินิเทศ ทวารสืบต่อไป กตเม จตุตาโร ยาท จตฺตาโร สติปัฏฐานา นี้คือ สติปัฏฐานสี่ กาเม จตุตาโร สติปัฏฐานา สติปัฏฐาน ๔ นี่คืออะไร สติปัฏฐาน ๔ คืออะไรบ้างล่ะ อิธ ภิกฺขเว ภิกขุ กาเย กายานุปสฺส วิหรติ อาตาปี สมุปชาโน สติมา วิเนยย โลเก อภิชฌาโทมนสฺส เวทนา เวทนานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมุปชาโน สติมา วิเนยย โลเก อภิชฌาโทมนสฺสํ จิตฺเต จิตตานุปสฺส วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยย โลเก อภิชฌาโทมนสฺส์ ธมฺเมสุ ธมมา นุปสฺส วิหรติ อาตาปี สมุปชาโน สติมา วิเนยย โลเก อภิชฌาโทมนสฺส์ สี่อย่างนี้เรียกว่าปฏินิเทศทวาร อุเทศทวารแสดงแล้ว อีกสองนี้เป็นปฏินิเทศทวาร อุเทศ น่ะแสดงออกเป็นหนึ่งเดียว ปฏินิเทศนั้นแสดงหนึ่งออกไป เป็นสี่ กาย เวทนา จิต ธรรม แปลภาษาบาลีว่า อิธ ภิกฺขเว ภิกขุ กาเย กายานุปสฺส วิหรติ ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลายที่ศึกษาพระธรรมวินัยของพระตถาคตเจ้า เห็น กายในกายเนือง ๆ นั้นเป็นไฉนเล่า อิธ ภิกขเว ภิกขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ผู้ศึกษา พระธรรมวินัยของพระตถาคตเจ้านี้ เห็นกายในกาย เนือง ๆ อยู่ อ้ายนี้ต้องคอยจำนะ เห็นกายในกายเนือง ๆ อยู่ ถ้าเห็นเข้าแล้วทำให้ อาตาปี เพียรเทียว เพียรให้ เห็นอยู่เสมอนั้นไม่เผลอทีเดียว อาตาปี สมฺปชาโน รู้รอบคอบอยู่ เพียรแล้วก็รู้รอบคอบ สติมา มีสติด้วย ไม่เผลอ รู้รอบคอบไม่เผลอ วิเนยย โลเก โทมนสฺส์ คอยก๋าจัด อภิชฌา ความเพ่งเฉพาะอยากได้ และความ Kalyanamitra.org กัลยาณมิตร / กรกฎาคม ๒๕๓๐