การตอบปัญหาของชมพูปริพาชิกา : หน้า 109/132

อะไร เพราะถ้าใครเพียงจำไว้สักเล็กน้อยก็ตอบได้ทั้งนั้น ชมพูปริพาชิกาสาว อึ้งไปครู่หนึ่ง แล้วเริ่มถามต่อไป "ท่านผู้เจริญ! ในสดปาฐะ คัมภีร์พราหมณะกล่าว ถึงเทวะ ไว้อย่างไร ท่านมีมติในข้อนี้อย่างไร?” “มีกล่าวไว้ว่า “แท้จริง เทวะหรือเทพนั้นมีสอง ประการคือ เทพโดยกำเนิดประเภทหนึ่ง นักพรตผู้ ศึกษาและสอนพระเวทจัดเป็นเทพหรือมนุษยเทพ อีกประเภทหนึ่ง” มติของข้าพเจ้าในเรื่องนี้ข้าพเจ้า จะแสดงเฉพาะมนุษยเทพ คือมนุษย์ซึ่งอาจเป็นเทวดาได้ ทั้งเป็นโดยไม่ต้องรอให้ตายก่อน เมื่อกล่าวตามสมมติ มนุษย์ที่อยู่รวมกันมาก ๆ มีพระราชาปกครอง มนุษย์ ก็แสดงความเคารพในพระราชานั้นดุจเทวดาหรือจะ เรียกว่าเทวดาโดยสมมติก็ได้ แต่พระราชานั้น ๆ ท่านย่อม ศึกษาและปฏิบัติในธรรมของพระราชา เมื่อกล่าวตาม แนวแห่งคุณธรรม ข้าพเจ้าไม่เห็นด้วยกับข้อความใน คัมภีร์พราหมณะนั้น ที่ว่านักพรตผู้ศึกษาและสอนพระเวท จะจัดเป็นมนุษยเทพโดยสมบูรณ์ ข้าพเจ้าเห็นว่ามนุษย์ ทุกคน ถ้าใครตั้งอยู่ในศีลในธรรม รู้จักละอายใจ และรังเกียจกลัวความชั่วช้าทุจริต ก็ชื่อว่าเป็น มนุษยเทพได้ด้วยกันทั้งสิ้น และถ้าผู้ใดตั้งอยู่ใน ความบริสุทธิ์กายวาจาใจได้ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นทั้ง มนุษยเทพและวิสุทธิเทพ การเรียนการสอน แต่ยัง ขาดการปฏิบัติตนเป็นคนดีอยู่ในศีลในธรรม ก็หาทำให้ บุคคลควรแก่การเป็นมนุษยเทพไม่ ปัญหาที่ชมพูปริพาชิกาถามนั้น ค่อย ๆ ยากขึ้น โดยลำดับ แต่ดูเหมือนจะเป็นปัญหาง่าย ๆ ไปหมด ภิกษุนั้นตอบได้โดยฉับพลัน ไม่ว่าจะเป็นปัญหาถาม ความจ๋า ถามความคิด หรือถามเชาวนปฏิภาณ จนผู้ถาม ซึ่งมุ่งจะให้ได้ชัยชนะนั้นรู้สึกหนักใจยิ่งขึ้น เมื่อรู้สึกว่าจะเป็นผู้ตอบมานานมากแล้ว พระเถระ จึงกล่าวว่า “ข้าพเจ้าได้ตอบปัญหาท่านมาก็มากแล้ว บัดนี้ จะขอย้อนถามบ้างเพื่อฟังคำตอบของท่านดู ดูก่อนปริ พาชิกา ถ้าเราต้องการดับทุกข์ เราควรจะหนีทุกข์ หรือสู้หน้ากับความทุกข์ดี” ปริพาชิกาสาว นั่งตรองเล็กน้อยแล้วตอบว่า “เราควรจะหนี เปรียบเหมือนไฟ ถ้าเราไม่หนีก็จะไหม้เรา และคนที่ไม่หนีก็คือคนโง่ หรือคนสิ้นคิดที่ยอมให้ทุกข์หรือ ไฟเผาเอาเปล่า ๆ “ดูก่อนปริพาชิกา! ข้อที่ท่านตอบนี้ บางทีจะยัง ไม่รัดกุมนัก ขอให้ตรองดูให้ดีอีกใหม่ ข้าพเจ้าจะยังไม่ กล่าวว่าท่านตอบผิดก่อน ปริพาชิกานั่งคิดแล้วตอบยืนยันว่า “ข้าพเจ้ายืนยัน คำตอบนี้ และยืนยันอีกด้วยว่าคนไม่หนีคือคนโง่” “ดีแล้วปริพาชิกา! แม้ท่านจะยืนยันเช่นนี้ ข้าพเจ้า ก็ยังจะไม่ว่าท่านตอบผิดก่อน แต่จะขอถามต่อไปอีกว่า ถ้าความทุกข์มันอยู่ในตัวของท่าน อยู่ในจิตใจของ ท่านเอง แล้วท่านจะหนีไปไหน โดยไม่นำความทุกข์ ติดไปบ้าง " ปริพาชิกาสาวรีบสอดขึ้นว่า “ที่ข้าพเจ้าตอบนั้น หมายเอาความทุกข์ภายนอกต่างหากเล่า?” "ดูก่อนปริพาชิกา ข้าพเจ้าได้เตือนแล้ว ให้ท่าน ตรองดูให้ดีก่อน ท่านเพิ่งรู้จักแยกทุกข์ภายนอกทุกข์ภายใน เมื่อถูกย้อนถามแล้วใช่หรือไม่เล่า? เอาละข้าพเจ้า ก็จะยังไม่ว่าท่านตอบผิดหรือเป็นผู้แพ้ แต่จะตั้งคำถาม ให้ท่านตอบในเรื่องนี้อีกต่อไปเป็นอันว่าถ้าทุกข์ภายนอก เราควรหนี ถ้าทุกข์ภายในเล่าเราจะทำอย่างไร?” “เราก็สู้หน้าความทุกข์นั้นๆ “การสู้หน้าทำให้ทุกข์ดับไปได้หรือ หรือว่า เราจะทำอย่างไรต่อไป?” “เราสู้หน้าแล้วเราก็หาทางดับต่อไป” ข้าพเจ้าอยากฟังว่าทางดับทุกข์ที่ท่านจะหาใน ระหว่างสู้หน้ากับความทุกข์นั้น คืออะไร?” นั่นก็ต้องแล้วแต่รายละเอียดของทุกข์เป็นเรื่อง ๆ ไป เพราะความทุกข์ย่อมมีหลายอย่างด้วยกัน” “จะไม่มีทางวางแนวดับทุกข์ได้เป็นส่วนรวมบ้าง หรือ? เพราะถึงแม้ทุกข์จะมีหลายอย่าง มันก็น่าจะดูเป็น ของแตกต่างกันเฉพาะเรื่องที่ปรารภเป็นเหตุทุกข์แต่รวม ความแล้ว มันก็คือความทุกข์นั่นเอง” “ท่านผู้เจริญ! คราวนี้ท่านพลาดบ้างละ ถ้าความ ทุกข์เพราะปวดหัวและปวดท้องเป็นความทุกข์อย่างเดียว กันแล้วเราก็น่าจะไม่ต้องปรุงยาขึ้นหลายขนาน เพราะ ยาแก้ปวดหัวก็ควรจะแก้ปวดท้องได้ด้วย “ดูก่อนปริพาชิกา! ท่านฉลาดรวบรัดพูดจะให้ได้ กัลยาณมิตร/กรกฎาคม ๒๕๓๐ Kalyanamitra.org oom