บทสนทนาเกี่ยวกับสหัสสวาทะ : หน้า 108/132

๑๐๖ บทที่ ๑๙ สหัสสวาทะกับพุทธมนต์ คืนวันนั้น ชมพูปริพาชิกาสาวต้องใช้ความ ตรึกตรองอย่างหนัก ปัญหาต่าง ๆ ที่ตนลองไล่เสียง ภิกษุรูปนั้นดู แม้จะเป็นเพียงปัญหาอื่น ๆ ซึ่งต้องใช้ เชาวนปฏิภาณ แต่ก็ปรากฏว่าผู้ตอบได้สำแดงความรู้ เท่าชั้นเชิงโดยตลอด แถมยังย้อนในบางตอน เพื่อให้ตน ยอมจำนนต่อถ้อยคำของตนเองอีกเล่า แม้จะยังไม่รู้สึก หนักใจนัก เพราะปัญหาสำคัญ ๆ ที่นับเนื่องในสหัสสวาทะ คือแนวการโต้ตอบตั้งพันเรื่อง อันตนร่ำเรียนมาจาก อาจารย์ชั้นหนึ่งของปริพาชกอย่างขึ้นใจ ตนยังมิได้ยกขึ้น ไล่เลี้ยงเลย ถึงอย่างไรก็เชื่อว่าจะสามารถทำให้ภิกษุ รูปนั้นจำนน ด้วยวิชาความรู้ชั้นสูงเป็นแน่ เมื่อคิดถึง ความลึกซึ้งสุขุมของปัญหาในสหัสสวาทะแล้ว ก็เกิดความ อุ่นใจว่าจะสามารถเอาชนะได้ แม้เช่นนั้นก็ทำให้รู้สึก กังวลใจอยู่บ้างตามวิสัยของผู้เคยแต่ชนะ ครั้นวันรุ่งขึ้นเวลาบ่าย เมื่อชมพูปริพาชิกาไปถึง ที่นัดหมายเกือบจะพร้อม ๆ กับภิกษุรูปนั้น ก็ได้เห็น ประชาชนไปยืนคอยกันอยู่แล้วอย่างแน่นขนัดเมื่อต่างลาด นิสีทนะลง และนั่งเรียบร้อยแล้ว ชมพูปริพาชิกาก็กล่าว ขึ้นก่อนว่า “ข้าแต่ท่านผู้เจริญ! เมื่อวานนี้ ข้าพเจ้าลองไต่ถาม ท่านเพียงปัญหาตื้น ๆ ง่าย ๆ สำหรับเจรจากับเด็ก ๆ เมื่อ ท่านสามารถตอบได้ก็ดีแล้ว วันนี้ข้าพเจ้าจะเริ่มปัญหาที่ ยาก ๆ ต่อไป “ดูก่อนปริพาชิกา! ก็ต้องนับว่าเป็นคราวเหมาะที่ ข้าพเจ้าอาจตอบปัญหาขนาดเล็ก ๆ ของท่านได้ แต่ถ้า ปัญหาที่ท่านจะถามในวันนี้กลายเป็นปัญหาสำหรับถาม เด็ก ๆ ไปอีก ข้าพเจ้าก็จะขอถามท่านดูบ้าง เพื่อว่าบางที ท่านจะได้ลองพิจารณาปัญหาของข้าพเจ้าเทียบเคียงกันดู ปรากฏว่าคําตอบของภิกษุสูงอายุ ได้ยังความสนใจ ให้เกิดแก่มหาชนเป็นอันมาก ม ปริพาชิกา หาได้พรั่นพรึงในวาทะของภิกษุ นั้นประการไรไม่ นางเริ่มตั้งปัญหาในสหัสสวาทะทันที “ท่านผู้เจริญ! เวททั้ง ๓ ย่อมเป็นตำราอัน เก่าแก่แห่งตำราทางศาสนา แต่ละเวทนั้นท่านรู้หรือไม่ว่า ต่างประกอบด้วยส่วน ๓ ส่วน คืออะไรบ้าง?” “ดูก่อนปริพาชิกา! ประกอบด้วยมนต์ ด้วย พราหมณะ และอุปนิษัท มนต์คืออะไร? พราหมณะคืออะไร? และอุปนิษัท คิออะไร ?- มนต์นั้นคือประชุมแห่งบทสวด หรือลูกตะ ที่เรียก อีกอย่างหนึ่งว่า สุทิตา พราหมณะนั้นได้แก่ ศีลและ วัตตจริยา ส่วนอุปนิษัทนั้นเป็นส่วนสรุปท้ายของ พราหมณะ เพื่อชี้แจงปัญหาน่าคิดทั้งหลายอันต้องใช้ ปัญญา” “บางครั้งก็มีคำกล่าวว่าเวทนั้นมีส่วนประกอบ ๔ อย่าง จะได้แก่อะไรบ้าง?” “ดูก่อนปริพาชิกา เพิ่มอารัณยกะขึ้นอีกส่วนหนึ่ง ในระหว่างพราหมณะกับอุปนิษัท ก็จะเป็น ๔ ส่วน “ขอได้โปรดชี้แจงว่าหมายถึงอะไร?” “พราหมณะนั้น ส่วนใหญ่ว่าด้วยศีล และวัดตจริยา ตลอดจนพิธีกรรมของคฤหัสถ์ผู้ครองเรือน เมื่อผู้ครอง เรือนนั้นสูงอายุแล้ว ออกไปบำเพ็ญพรตอยู่ในป่า ก็จำเป็น ต้องมีศีลและพิธีกรรมของผู้อยู่ป่า นี้เป็นส่วนที่อารัณยะ ซึ่งแปลว่าเนื่องด้วยป่ากล่าวอธิบายไว้ และอารัณยกะนี้ ย่อมเป็นที่ต่อระหว่างพราหมณะกับอุปนิษัทหรือจะเรียก ว่าแฝงอยู่ก็ได้ คือปลายพราหมณะกับต้นอุปนิษัทเป็น อารัณยกะ ที่ข้าพเจ้าอธิบายนี้ตามที่พราหมณ์ผู้รู้เวท ทั้งหลายสั่งสอนกันอยู่ “ท่านผู้เจริญ! เวทที่ต้น คืออิรุพเพท หรือฤคเวท นั้น ประกอบไปด้วยสูตตะ คือบทสวดเท่าไร? มีโศลก ประมาณเท่าไร? และเวทนี้แบ่งเป็นอะไรละเอียดลง ไปอีก ?- "ดูก่อนปริพาชิกา! อิรุพเพทหรือฤคเวทนั้น มีบทสวดหรือลูกตะ ๑,๐๑๗ ลูกตะ มีโศลกประมาณ ๑๐,๖๐๐ โศลก และแบ่งออกเป็น ๔ อัษฎกะ 9 อัษฎกะ แบ่งเป็น ๔ อัธยายะ ซึ่งแบ่งออกไปอีกเป็น วรรคทั้งหลาย และถ้าจะแบ่งเป็นมัณฑละก็มี ๑๐ มัณฑละ ดูก่อนปริพาชิกา! ปัญหาเหล่านี้จะมีประโยชน์ กัลยาณมิตร / กรกฎาคม ๒๕๓๐ Kalyanamitra.org