4 ครั้ง

อารมณ์ เครื่องบ่งชี้ สถานที่ที่จะไปเกิด โดยปกติคนที่ตายเพราะถึงคราวตาย ก่อนตายจะมีสิ่งปรากฏให้เห็นอย่างใดอย่าง หนึ่งใน ๓ อย่างคือ กรรมอารมณ์ หรือกรรม นิมิตอารมณ์ หรือคตินิมิตอารมณ์ กรรมอารมณ์ หมายถึงกรรมที่ ผู้ตายกำลังกระทำอยู่ในขณะกำลังจะตาย เช่น บางคนเอื้อมมือใส่บาตรแล้วเป็นลมหน้ามืด สิ้นใจตาย กรรมอารมณ์เป็นกุศล ใจย่อม ผ่องใสในขณะนั้น ย่อมไปเกิดในที่ดี ผิดกับ บางคนกำลังโกรธสิ่งใดสิ่งหนึ่งแล้วขาดใจตาย ย่อมมีอกุศลกรรมเป็นอารมณ์ ก็ต้องไปเกิด ในที่ไม่ดี กรรมนิมิตอารมณ์ (นิมิต แปลว่า เครื่องหมาย) หมายถึงเครื่องหมายของ กรรมมาปรากฏให้เห็นก่อนตาย เช่น เคย ทำสิ่งใดไว้เป็นอาจิณกรรมคือ ทำอยู่เสมอ ๆ เช่น อุบาสิกาทองสุก ท่านเจริญภาวนาเห็น พระธรรมกายในตัวมานานนับเป็นสิบ ๆ ปี กรรมนั้นจึงมาแสดงให้เห็นเป็น
- อารมณ์และกรรมหลังความตาย