ประเภทของกิเลส : หน้า 78/124

ของรูปฌาน เป็นเรื่องของผู้ฝึกสมาธิจนได้รูป ฌานแล้ว ๔. อรูปราคะ ความยินดีในอารมณ์ ของอรูปฌาน เป็นเรื่องของผู้ฝึกสมาธิจนได้ อรูปฌานแล้ว ข้อ ๖-๘ นี้แหละที่จัดเป็นกิเลส ละเอียด ที่เรียกว่าธุลีในตระกูลราคะ ๒. ตระกูลโทสะ คือ ความไม่ชอบใจ ความคิดร้าย คิดทำลายผู้ที่ทำให้ตนโกรธ มีตั้งแต่หยาบจนถึงละเอียดดังนี้ ๑. พยาบาท ความผูกอาฆาต จอง เวร อยากแก้แค้น ไม่ยอมอภัย บางทีข้ามภพ ข้ามชาติก็ยังไม่ยอม เช่น พระเทวทัตผูก พยาบาทพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตั้งแต่ภพใน อดีตมา ๒. โทสะ ความคิดร้าย คิดทำลาย เช่น คิดจะฆ่า คิดจะเตะ คิดจะด่า คิดจะเผา บ้าน คิดจะทำให้อาย ฯลฯ ๓. โกรธะ ความเดือดดาลใจ คือ คิดโกรธแต่ยังไม่ถึงกับคิดทำร้ายใคร ๔. ปฏิฆะ ความขัดใจ เป็นความไม่ พอใจลึก ๆ ยังไม่ถึงกับโกรธ แต่มันขัดใจ ข้อ ๔ ปฏิฆะ นี้แหละที่จัดเป็นธุลี กิเลสละเอียดในตระกูลโทสะ ๓. ตระกูลโมหะ คือ ความหลง เป็น อาการที่จิตมืดมน ไม่รู้จักผิดชอบชั่วดี ไม่รู้จัก บุญบาป ส่วนความไม่รู้วิทยาการต่าง ๆ ไม่ใช่โมหะ คนที่มีความรู้วิทยาการมาก เพียงใด มีปริญญากี่ใบก็ตาม หากยังไม่รู้จัก บุญบาป ไม่รู้ว่าอะไรควรทำไม่ควรทำละก็ ได้ชื่อว่าตกอยู่ในโมหะทั้งนั้น กิเลสตระกูล โมหะ มีตั้งแต่หยาบถึงละเอียดดังนี้ ด. มิจฉาทิฐิ ความเห็นผิดจากทำนอง คลองธรรม เช่น เห็นว่าพ่อแม่ไม่มีพระคุณ เห็นว่าบุญบาปไม่มี เห็นว่าโลกหน้าไม่มี เป็น ต้น ไม่เพียงแต่ไม่รู้เท่านั้น ยังคิดเห็นผิดอีกด้วย ๒. โมหะ ความหลงผิด ความไม่รู้ ผิดชอบชั่วดี 0. สักกายทิฐิ ความเห็นว่ามีตัวตน ๗๖ กัลยาณมิตร เช่น คิดว่าร่างกายนี้เป็นของเราจริง ๆ ๔. วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัยใน การปฏิบัติธรรม เช่น ยังไม่มั่นใจ ๑๐๐ เปอร์ เซ็นต์ว่า บุญบาปมีจริงไหม ทำสมาธิแล้วจะ หมดกิเลสจริงหรือ ๕. สีลพตปรามาส ความติดอยู่ใน ศีลพรตอันงมงาย เช่น เชื่อหมอดู เชื่อศาล พระภูมิ เชื่อว่ากินเจแล้วได้บุญ เชื่อพระเจ้า 5. มานะ ความถือตัว ถือเขาถือเรา ๗. อุทธัจจะ ความฟุ้งซ่าน เป็น อาการที่จิตไหวกระเพื่อมน้อย ๆ ยังไม่จรด ศูนย์กลางกายแนบสนิท ไม่ได้หมายถึงความ ฟุ้งซ่าน ไม่รู้เหนือรู้ใต้อย่างที่คนทั่วไปเป็น ๘. อวิชชา ความไม่รู้พระสัทธรรม เช่น ไม่รู้ว่าตัวเรามาจากไหน ตายแล้วจะไปไหน ตั้งแต่ข้อ ๓-๔ เป็นธุลี กิเลสอย่าง ละเอียดในตระกูลโมหะ โดยสรุป ธุลี หมายถึง กิเลสอย่าง ละเอียดของทั้ง ๓ ตระกูลรวม ๑๐ ประการ ได้แก่ " กิเลสในใจคนมีอยู่ ๓ ตระกูลใหญ่ คือตระกูลราคะ โทสะ โมหะ กิเลสแต่ละตระกูลก็มีหลายระดับ ตั้งแต่ที่หยาบมาก ๆ เห็นได้ ชัดเจนเหมือนขยะมูลฝอย และเล็กลงเหมือนฝุ่นผง จนถึงที่ละเอียดมาก ๆ เหมือนธุลี บางคนเจอแล้วก็ยังไม่รู้ว่า เป็นกิเลส มองไม่ออก " ตุลาคม ๒๕๓๑ Kalyanamitra.org