การสร้างเจดีย์และความหมาย : หน้า 42/116

EO น านพอสมควร สำหรับการจําแนก แยกประเภทเจดีย์ที่เล่าสู่กันฟัง คิด ว่าฉบับนี้ น่าจะเป็นฉบับฤกษ์งาม ยามดี ที่จะสรุปรูปแบบของเจดีย์เพื่อการง่ายใน การมองเจดีย์ให้เข้าใจของพวกเราชาวพุทธ อย่าง น้อยเวลาเห็นเจดีย์ในที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะในบ้าน เมืองของเรา จะได้พอเข้าใจว่าเป็นเจดีย์ทรงไหน มีความเป็นมาอย่างไร และสร้างขึ้นเพื่อแทน หรือ เพื่อบอกสิ่งใดให้กับชนรุ่นหลัง ซึ่งถึงแม้ว่าการสรุปรูปแบบของเจดีย์จะ ไม่ง่าย แต่ก็ไม่ยากเกินไปที่พอจะสรุปได้สำหรับ อย่างพอเหมาะพอสมกับ เป็นความรู้รอบตัว ความเป็นพุทธศาสนิกชน ผู้นับถือพระพุทธศาสนา และจะนับถือต่อไปจนกว่าชีวิตจะหาไม่ โดยสรุปแล้ว การสร้างเจดีย์พบว่ามีมา ตั้งแต่สมัยพุทธกาล ที่ประเทศพม่า สุวรรณภูมิ แห่งนี้และได้มีการรื้อฟื้นการสร้างเจดีย์ขึ้นอีกครั้งหนึ่ง โดยพระเจ้าอโศกมหาราช เพื่อแทนข้อธรรมทั้ง ๘๔,๐๐๐ พระธรรมขันธ์ของพระพุทธองค์ และ เพื่อแสดงให้ชาวโลกรู้ว่า การตรัสรู้ธรรมนั้น จะ ต้องถึงพร้อมทั้งรูปกาย และธรรมกาย โดยทรง สร้างไว้เป็นรูปของสถูป คือทรงกลม ซึ่งถือว่า ต้นแบบของเจดีย์ทั้งหลายทั้งปวงที่สร้างขึ้นในยุค ต่อ ๆ มา จากเจดีย์ทรงสถูป มาเป็นเจดีย์ทรงระฆัง (Bell Shape) ที่แรกเริ่มเดิมที่คนไทยส่วนใหญ่ พากันเรียกว่าทรงลังกา แต่ครั้นเมื่อค้นคว้า กลับ ได้รู้ว่าเจดีย์ทรงนี้มีมานานแล้ว ไล่เลี่ยกับสมัย ของพระเจ้าอโศกมหาราช คือสมัยของพระเจ้า กนิษกะ และมีธุระ พระเจ้าแผ่นดินผู้ทรงขยาย กระจายพระพุทธศาสนาข้ามฝั่งทะเลทรายสู่เอเซีย ด้วยเส้นทางสายไหม และรูปแบบของเจดีย์ก็เริ่มพัฒนาเปลี่ยนไป ตามสภาวะแวดล้อม และค่านิยมเดิม ๆ ของ พื้นที่ ที่พระพุทธศาสนายาตราไปถึง ในที่สุด เจดีย์ก็ได้มีรูปทรงผิดไปจากเดิมเป็นอย่างมากที่ ประเทศจีน ญี่ปุ่น และทิเบต จากเจดีย์ทรง ระฆังไปเป็นเจดีย์ทรงสูง ที่เรียกว่า The Pile หรือพอจะเรียกอีกชื่อหนึ่งให้พอเข้าใจง่าย ๆ ว่า Tower คือมีรูปร่างเหมือนตึกทรงสูง ๆ นั่นเอง นอกจากนั้น ที่เนปาลหรือในทิเบตบางที่ ได้มีทรงเจดีย์ที่มีรูปลักษณะเฉพาะตัว เพราะสร้าง โดยถือเอารูปทรงของเจดีย์ คือรูปร่างของผู้ที่ กำลังนั่งสมาธิ จึงทำให้มีส่วนที่เป็นตาวาดไว้ให้ เห็นด้วย เช่นในประเทศเนปาล และดังที่ได้กล่าวแล้วว่า พุทธศาสนา แผ่กระจายออกไปไพศาล การพัฒนาย่อมมีอยู่ ตลอดเวลา โดยยืนอยู่บนจุดประสงค์ดังนี้ ๑. เพื่อแสดงสาระแห่งข้อธรรม เช่นการ เข้า สร้างเจดีย์ฐานเหลี่ยม และแบ่งเป็นชั้น ไปของทิเบต ที่สร้างขึ้นเพื่อแสดงอรรถาธิบาย เกี่ยวกับพระสูตรที่ถือเป็นหัวใจของพวกเขา คือ Lotus Sutra ๒. เพื่อแสดงภพภูมิต่าง ๆ เช่น การ สร้างเจดีย์บรมพุทโธที่อินโดนีเซียและเจดีย์อานันทะ ที่ประเทศพม่า เพื่ออธิบายถึงนรก มนุษย์ สวรรค์ เขาพระสุเมรุ และปางต่าง ๆ ของพระพุทธองค์ ๓. เจดีย์ที่สร้างขึ้นเป็นพิเศษ ในกรณี ต่าง ๆ เช่นเพื่อเป็นอนุสรณ์ในเหตุการณ์ใด เหตุการณ์หนึ่ง ดังเช่นเจดีย์พระธาตุศรีสองรัก จังหวัดเลย ที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์ของการ ร่วมมือกัน ระหว่างพระมหาจักรพรรดิของไทย กับพระเจ้าไชยเชษฐาของลาวในการป้องกันการ รุกรานจากพม่า เป็นต้น เจดีย์ลักษณะนี้ ไทย เรียกว่าอุเทสิกะเจดีย์ ซึ่งทั้งข้อหนึ่ง และสองนั้น มีชื่อเรียกเป็น สากลว่า The Super Structure คือเป็นเจดีย์ แบบพิเศษ ส่วนในข้อสามที่เป็น อุเทสิกะเจดีย์ นั้น เรียกว่า The Special Function หมายถึง ก ล ย า ณ ม ต ร