ความหมายของสถูปและเจดีย์ : หน้า 87/168

สถูป หมายถึงมูลดินที่ทำเป็นเนิน สูงขึ้นเพื่อเก็บ หรือบรรจุอัฐิของ บุคคลสำคัญ ในขณะที่เจดีย์ หรือ Cetiya นี้ สร้างไว้เพื่อบรรจุพระ บรมสารีริกธาตุ และ พระธาตุของ พระอรหันตสาวก เล่าเรื่องเจดีย์ โดย เกษมสุข ภมรสถิตย์ (ใส) ทําไมถึงเรียกว่า เจดีย์ กล่าวคือ เมื่อประมาณสี่ห้าวันก่อนที่จะลงมือ เขียนบทความฉบับนี้ ได้มีการพูดคุยกันเกิดขึ้นในหมู่ นักวิชาการ ในเรื่องราวของลักษณะนามที่เราใช้เรียก ขานองค์เจดีย์กันขึ้นว่าระหว่าง สถูป (Stupa) กับเจดีย์ (Cetiya) นั้นแตกต่างกันอย่างไร ความแตกต่างดัง กล่าวนั้นเป็นเฉพาะแต่รูปทรงเส้นสาย หรือว่าครอบ คลุมลึกลงไปถึงหลักปรัชญา รวมทั้งคำถามที่ว่าธรรม กายเจดีย์นั้น ตามหลักวิชาการน่าจะเป็นสถูป (Stupa) หรือเจดีย์ (Cetiya) กันแน่ และเมื่อได้ตอบคำถาม พูดคุยกันไปแล้ว จึงเกิดความคิดว่าน่าจะเรียบเรียงสิ่ง เหล่านี้ให้ท่านผู้อ่านได้รับทราบบ้าง ฉะนั้น เรื่องราวในช่วงนี้จึงเป็นเรื่องราว ความ- หมายและคําจํากัดความของสถูปกับเจดีย์ และเหตุผล ว่า “ธรรมกายเจดีย์” นั้นน่าที่จะยืนอยู่ตรงจุดไหน ทั้ง นี้เพื่อความเข้าใจที่กระจ่างแจ้งมากขึ้น ทั้งกับตัวเอง และเพื่อชี้แจงให้กับคนอื่นๆ ได้เข้าใจต่อไป และอย่างที่เราท่านทั้งหลายต่างเคยได้ทราบมา นานแล้วจากบทความนี้ว่า “สถูปนั้นหมายถึงองค์เจดีย์ ที่มีลักษณะเป็นทรงกลม หรือโอคว่ำ” ส่วน “เจดีย์ คือองค์เจดีย์ที่มีลักษณะลาดเอียงขึ้นไปสู่จุดสูงสุดเบื้อง บน หรือที่เรียกกันว่าทรงระฆัง” ส่วนอีกนัยหนึ่งเชื่อ ว่า สถูป หมายถึงมูลดินที่ทำเป็นเนินสูงขึ้นเพื่อเก็บ หรือบรรจุอัฐิของบุคคลสําคัญ ในขณะที่เจดีย์ หรือ Cetiya นี้ สร้างไว้เพื่อบรรจุพระบรมสารีริกธาตุ และ พระธาตุของพระอรหันตสาวกเท่านั้น แต่กระนั้น สถูป หรือ Stupa ที่สร้างขึ้นเป็น พุทธเจดีย์ในยุคต้น โดยพระเจ้าอโศกมหาราชนั้น โดยการใช้งานก็ใช้เป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุเช่น เดียวกัน แม้ว่าจะทรงเรียกขานพุทธเจดีย์ของพระองค์ ว่า “สถูป” ก็ตามที ซึ่งเมื่อเป็นเช่นนี้ จึงน่าจะมีอะไร ที่มีความหมายมากกว่าเรื่องราวของลักษณะการใช้งาน และเพื่อความกระจ่าง เราน่าจะหยิบยกขึ้นมาพิจาร ณากันให้ละเอียดในแต่ละส่วนของความเกี่ยวเนื่องทั้ง ในเรื่องของรูปทรง ปรัชญาและการใช้งาน ซึ่งในที่สุด เราจะสามารถรู้ได้ เข้าใจได้โดยปริยายว่า ทำไมเจดีย์ ทรงกลมที่สร้างขึ้นบนพื้นที่สองพันไร่ของวัดพระธรรม อ่านต่อหน้า ๙๐ ธนวาคม ๒๕๓๗ ๘๓ กัลยาณมิตร ..........