พระมโหสถและปริศนา : หน้า 144/168

พระมโหสถ เรื่อง : สำนวนเก่า ภาพ : ถือพงศ์ ลีลพนัง ความเดิม เมื่อแพะกับสุนัขมาพบกันที่โรงฝา ต่างซักถามความเป็นมาของกันแล้ว แพะก็คิดอุบายให้สุนัขไป คาบหญ้าที่โรงช้างมา ส่วนตัวมันก็จะไปโรงครัว เพื่อไปคาบเนื้อมาให้แก่สุนัขเช่นกัน ทั้งสองตัวอยู่ร่วมกัน และหากินเลี้ยงชีพด้วยความสุขร่วมกันมา โดยที่นายควาญช้างและพ่อครัวมิได้สงสัย พระเจ้าวิเทหราชได้ผูกเอาเรื่องของแพะกับสุนัขเป็นปัญหาไปให้อำมาตย์ทั้งสี่และมโหสถตอบว่า เป็นสัตว์ชนิดใด ถ้าใครตอบไม่ได้ จะทรงเนรเทศออกนอกพระนคร ถ้าใครตอบได้ จะพระราชทานทรัพย์ สินเงินทองของมีค่าต่าง ๆ มากมาย มโหสถรวมทั้งอำมาตย์ทั้งสี่ต่างขอพระราชานุญาตให้ทรงผ่อนเวลา ตอบปัญหาออกไปอีก ๑ คืน เมื่อทรงอนุญาตแล้ว มโหสถและอำมาตย์ทั้งสี่ จึงกลับไปยังบ้านเรือนของตน เพื่อหาทางขบคิดแก้ปริศนานั้นต่อไป มโหสถได้เข้าไปเฝ้าพระนางอุทุมพรเทวีถึงที่ประทับ แล้วทูลถามถึงพระเจ้าวิเทหราชว่า ขณะที่ พระองค์เสด็จพักผ่อนสำราญพระราชหฤทัยบนพระตำหนักนั้น ทรงประทับยืนที่ไหน ก็ได้คำตอบว่า ทรง ประทับยืนอยู่หน้าพระแกล (หน้าต่าง) ทอดพระเนตรไปทางทิศหรดี (ทิศตะวันตกเฉียงใต้) กาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ ทอดพระเนตรไป สัตว์ทั้งสองรา หน้าบัญชรชัย พระทัยเปรมปรีดิ์ ดีร้ายผ่านฟ้า มาเห็นสำคัญ ทอดทัศนามา เล็งแลด้วยดี แพะกับสุนัข พร้อมพรักด้วยกัน เสด็จเหนือที เป็นสุขสบาย พระองค์ทรงธรรม์ ผูกพันปริศนา มโหสถผ่านฟ้า มโหสถบัณฑิต ฟังนางฉายา จินดามุ่งหมาย เจ้ามาพินิจ ด้วยจิตวิญญา ดีร้ายท้าวไท จิกได้แยบคาย เหตุนี้แม่นมั่น สำคัญแก่ตา คิดแล้วโดยหมาย กราบลาฉายา ไปยังเคหา มิช้าด้วยดี เจ้าตรงลงไป บัดเดี่ยวทันใจ ที่ในโรงผ่า พินิจพิศเพ่ง แลเล็งไปมา เห็นสุนัขา แพะอยู่ด้วยกัน กับทั้งเทวิน จะเห็นต้นปลาย ครั้นรุ่งราตรี มงกุฎกามิน คิดในราตรี เงื่อนสายไม่มี ลงจากสถาน กัลยาณมิตร ๑๔๐ ธนวาคม ๒๕๓๙