อาณาจักรกุษาณะ : หน้า 141/204

เชื้อสายกรีก-บาคเตรีย ผู้มีชัยชนะทั้งหลายเดินทางลงใต้ราว ๑๘๐ ปีก่อนคริสตกาล ปกครองคาบูลและปัญจาบ ทางตะวันออกของ อิหร่าน ก็มีชนชาวปาร์เธียนตั้งตนเป็นอิสระจากอำนาจของ ราชวงศ์เซลิวซีด ปกครองเมืองทางใต้มีกันดาฮาร์และซีสถาน ราชวงศ์กุษาณะ หรือกุษาณ (Au61 - ธแลอกฐ) สืบ เชื้อสายมาจาก Vuell - ถแห่ ปกครองอินเดียภาคเหนือเกือบจะ ทั้งหมด รวมทั้งอัฟกานิสถานและบางส่วนของเอเชียกลางราว ๓๐๐ ปีแรกของคริสตกาล กุษาณปกครองบากเตรียเมื่อ ๒๐๐ ปีก่อน คริสตกาล และแบ่งประเทศออกเป็นดินแดนต่างๆ ๕ แห่ง แต่ละ แห่งมีหัวหน้าดูแลอีกทีหนึ่ง กุษาณปกครองแห่งหนึ่ง หนึ่งร้อย ปีต่อมา หัวหน้าของกุษาณ ชื่อ กุชลา กาดฟิเสส (011บ - Onบ - 0160) รวบรวมดินแดนทั้งห้าแห่งเป็นอาณาจักรเดียวกัน ชื่อ Vuoถ - onเห พระพุทธศาสนาเผยแผ่เข้าไปในเอเชียกลางและจีนจาก อาณาจักรของกุษาณภายใต้การปกครองของพระเจ้ากนิษกะที่หนึ่ง (๑๐๐ ปีแรกของคริสตกาล) พระพุทธศาสนาในจีนเปลี่ยนไปเป็น มหายาน แล้วเกิดศิลปะพุทธศาสนาในเอเชียกลางที่เรียกว่า พระพุทธรูปสมัยคันธาระและมธุระในดินแดนที่เป็นอัฟกานิสถาน และปากีสถานปัจจุบัน ในสมัยนั้น ราชวงศ์กุษาณะถือได้ว่าเป็น มหาอำนาจของยุโรปและเอเชียทีเดียว พวกกุษาณค้าขายเก่งโดยเฉพาะกับโรม ดังจะเห็นได้ จากหลักฐานเป็นเหรียญทองขนาดใหญ่ มีรูปเทพเจ้าของกรีก โรมัน อิหร่าน ฮินดู และธรรมจักรของพุทธศาสนา มีจารึกตัวอักษรที่ ดัดแปลงมาจากตัวอักษรกรีก แสดงให้เห็นว่าอาณาจักรกุษาณ พยายามหาจุดร่วมของศาสนาและศิลปะต่างๆ ในสมัยนั้นเข้า ด้วยกัน แต่ก็ต้องไปจากภาคเหนือของอินเดียเมื่อราชวงศ์ซาซา เนียนมีอำนาจมากชึ้นในอิหร่าน ถึงแม้ว่าเจ้าชายราชวงศ์กุษาณจะทยอยกันปกครอง อาณาจักรสืบต่อมาจากพระเจ้ากนิษกะที่หนึ่งก็ตาม แต่บรรดา เจ้าชายของซาชาเนียนจากเปอร์เซียหรืออิหร่าน ก็ได้แผ่อิทธิพล เข้ามาในส่วนต่างๆ ของอัฟกานิสถานรวมทั้งบากรัมใน พ.ศ.๗๘๔ อีกด้วย พอถึง พ.ศ.๒๔๓ เกิดคลื่นลูกใหม่จากเอเชียกลาง เป็น ชนร่อนเร่เลี้ยงสัตว์ภายใต้การนำของเฮปทาไลต์แต่ก็พ่ายแพ้ กองทัพผสมระหว่างชาชาเนียนและชาวเติร์กตะวันตกใน พ.ศ. ๑๑๐๘ ช่วงนี้เป็นเวลา ๒๐๐ ปี มีพระภิกษุชาวจีนหลายรูป พระพุทธเจ้าทีปังกร พิพิธภัณฑ์กาบูล รูปปั้นพบในวัดพระพุทธศาสนา อัฟกานิสถาน สร้างราวพุทธศักราช ๑๒๐๐ พระพุทธรูปหน้าผาบามิอัน กัลยาณมิตร พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๕๖ : @๓๙