บทเรียนจากไก่ขัน : หน้า 118/124

ใ นอดีตกาล ณ สำนักของอาจารย์ ทิศาปาโมกข์ มีไก่ตัวหนึ่งที่บรรดา ลูกศิษย์ทั้งหลายเลี้ยงไว้ มันทำ หน้าที่ของมันอย่างดีทีเดียว คือ ทุก ๆ เช้ามันจะส่งเสียงขัน "เอ็ก อี เอ้ก... เอ้ก...” ขันปลุกทุก ๆ คนให้ตื่นขึ้นมาทำภารกิจ ของตัว มันปฏิบัติหน้าที่ของมันอย่างสม่ำเสมอ จนกระทั่งมันแก่ตายไป เมื่อไก่ตัวนี้ตาย ก็ไม่มีเสียงขันปลุกให้ตื่น ในเวลาเช้าตรู่อีก บางครั้งศิษย์ทั้งหลายก็ตื่นเช้า ไปบ้าง บางทีก็ตื่นสายไปบ้าง แต่ละคนก็ตื่น ไม่ค่อยจะพร้อมกัน ต้องคอยตามปลุกกันทุกวัน ลูกศิษย์ทั้งหลายจึงปรึกษาหารือกันที่จะหาไก่มา เลี้ยงแทนตัวที่มันตายไป ไม่กี่วันต่อมา ศิษย์ คนหนึ่งก็อุ้มไก่ตัวหนึ่งที่เขา เจอที่ป่าช้าใกล้หมู่บ้าน ขณะ ที่เขาไปเก็บฟืน จึงนำมาใส่ กรงเลี้ยงไว้ ทุกคนดีใจที่ จะมีไก่คอยขันบอกเวลาให้ เหมือนเดิม และแล้วกลางดึกคืน นั้น ทุกคนก็ตื่นขึ้นด้วย ความมึนงง เพราะเจ้าไก่ ตัวนี้มันขันตั้งแต่ยังไม่ทัน สว่าง พวกศิษย์ที่ท่องมนต์นั่งสมาธิกันดึก ๆ ก็ ต้องตื่นขึ้นเพราะคิดว่าเช้าแล้ว ทั้ง ๆ ที่เพิ่งเข้า นอนกันเพียงครู่เดียว เล่นเอาง่วงเหงาหาวนอน ไปตาม ๆ กัน ๆ วันต่อมา มันก็ขั้นตอนสว่าง ทุกคนตื่น ขึ้นด้วยความตกใจ เพราะเห็นว่าพระอาทิตย์ขึ้น จับขอบฟ้าแล้ว ไม่ใช่เวลาใกล้รุ่งที่แสงเงิน แสงทองเริ่มจับขอบฟ้า แทบไม่ทัน ต่างกุลีกุจอทำงานกัน เจ้าไก่จากป่าช้า เติบโตตามลำพัง ไม่มี แม่สอนให้รู้จักเวลาที่ควรขัน มันสร้างความ ปั่นป่วน อ่อนเพลีย และเหน็ดเหนื่อยให้กับศิษย์ สำนักทิศาปาโมกข์ยิ่งนัก ยิ่งนานวันเข้า ๆ ทุก ๆ คนก็สุดจะทน เพราะการที่ตื่นไม่เป็นเวลาบ้าง นอนไม่พอบ้าง สุขภาพก็แย่ ความจำก็ลบเลือน ยิ่งคืนไหนที่ไก่ตัวนี้ขันทั้งคืน ก็เล่นเอาศิษย์ ทั้งหลายนอนไม่หลับไปตาม ๆ กัน ทุกคนไม่ พอใจมาก คิดว่าขึ้นเจ้าไก่ขันอย่างนี้ เขาคง เรียนศิลปวิทยาไม่สำเร็จเป็นแน่ วันต่อมา ศิษย์กลุ่มหนึ่งซึ่งสุดแสนจะ ทนทานกับการขันไม่เป็นเวลา และไม่ถูกเวลา ของเจ้าไก่ป่าช้าตัวนี้ จึงช่วยกันจับมันไว้ บิดคอ จนมันสิ้นชีวิต แล้วไปบอกอาจารย์ว่าได้ฆ่าเจ้า ไก่ที่ขันไม่เป็นเวลาเสียแล้ว อาจารย์จึงกล่าวว่า “ไก่ตัวนี้ไม่ได้เติบโตอยู่กับพ่อแม่จึงไม่มี ใครสอน ย่อมไม่รู้ว่าเวลา ไหนควรขันเวลาไหนไม่ควร ขัน มันจึงต้องตายอย่างนี้” เจ้าไก่ตัวนั้น ในสมัย พุทธกาล ได้มาเกิดเป็น ชายผู้หนึ่ง ต่อมาได้บวชใน สำนักของพระสัมมาสัมพุทธ เจ้า เป็นภิกษุที่ขยันท่องบ่น สวดมนต์ แต่ท่านเป็นพระ ที่ขยันไม่เลือกเวลากลางคืน รู้สึกตัวตื่นเป็นต้องลุกขึ้น สวดมนต์เสียงดังลั่น ทำเอา พระรูปอื่น ๆ ไม่เป็นอันหลับอันนอนแทบทุกคืน เมื่อพระพุทธองค์ทรงทราบเรื่อง จึงทรงเรียกมา ตักเตือน แล้วตรัสเล่าเรื่องในอดีตของภิกษุนั้นให้ฟัง ดังเรื่องดังกล่าวนี้ เอง บรรดาศิษย์อื่น ๆ ก็ได้มาเป็นพุทธบริษัท อาจารย์ทิศาปาโมกข์ ได้มาเป็นพระองค์ น้าอี๊ด (จาก... อรรถกถาอกาลราวิชาดก) ๑๑๖ กัลยา ณ มิตร