วัฒนธรรมและอัธยาศัยของชาวอุซเบ็ค : หน้า 133/202

มากมายผสมกับธารยธรรมสมัยใหม่ ถึงแม้ว่าพลเมืองอุซเบ็คส่วนใหญ่เป็นมุสลิมก็ตาม แต่ก็มีอัธยาศัยดี ต่อศาสนาอื่นๆ เช่น พุทธ คริสต์ ฮินดูและยิว ชาวอุซเบ็คยังคงนับถือเทพเจ้า ธรรมชาติ เช่น น้ำพุ ถ้ำ ต้นไม้ ไฟ และหิน สืบมาตั้งแต่บรรพบุรุษผสมผสาน คนมุสลิมสมัยใหม่ ที่ได้รับอิทธิพลจากระบอบคอมมิวนิสต์ของสหภาพโซเวียต ที่สอนว่าโลกนี้ไม่มีพระเจ้า ทำให้เลนประหลาดใจว่าสิ่งนี้เกิดขึ้นในประเทศ มุสลิมได้อย่างไร สิ่งที่เขาประทับใจในตัวคนอุซเบ็ค คือความมีอัธยาศัยไมตรีอันดีกับ คนแปลกหน้า แม้คนจนๆ ก็ยังแบ่งสมให้เขากินและจะไม่ยอมรับเงินจนกว่า เลนจะคะยั้นคะยอให้รับ โดยเล่นต้องยอมเล่าเรื่องการเดินทางของเขาให้ฟัง คน อุซเบ็คชอบใช้เวลาว่างตามร้านน้ำชา ซึ่งมีดาษดื่นและตกแต่งร้านอย่างอาหรับ ผสมเอเชียกลางดูแล้วแขกๆ ปนฝรั่งผสมมงโกลบอกไม่ถูก เปโตรวิชเพื่อนรัสเซีย เตือนล่วงหน้าไว้แล้วว่า อย่าไปรำคาญถ้าคน อุซเบ็คถามนั่นถามนี่ เพราะชนชาตินี้ชอบเป็นมิตรสนทนาชอบพบปะผู้คนและ ต้อนรับแขกอย่างอบอุ่น ทำท่าทำทางให้ดูว่าอยากรู้จักด้วย ช่างไม่เหมือนคน แถบยุโรปหรือแม้แต่รัสเซียเลย สมยัติของเอเชียกลาง เป็นสิ่งที่ดึงดูดความสนใจของนักสะสมของเก่า ทั่วโลก เลนรู้ข่าวว่าถึงแม้อุซเบกิสถานจะไม่สงบนัก เพราะมีสงครามกลางเมือง ย่อยๆ แม้จะไม่บ่อยและหนักหนาสาหัสเท่าอัฟกานิสถาน แต่นักโบราณคดีก็ขุด ค้นพบซากความเจริญของศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดของโลก คือพุทธศาสนาที่แสดงว่า ดินแดนแถบนี้เต็มไปด้วยสีทองของผ้ากาสาวพัสตร์มาก่อน เลนได้พบอันนาเยฟ นักประวัติศาสตร์และนักโบราณคดีผู้มีชื่อเสียง ของอุซเบกิสถานที่เมืองเตอร์เมช ห่างจากอัฟกานิสถานโดยมีแม่น้ำอาบูดารยา คั่นกลาง ที่นั่น มีนักโบราณคดีชาวญี่ปุ่น ฝรั่งเศสและที่อื่นๆ อีกกำลังขุดอย่าง ขะมักเขม้นลึกลงไปในชั้นของดินเหนียวมีพระพุทธรูปฝังอยู่มากมาย เตอร์เมฆสมัยใหม่เป็นเมืองขนาดกลาง เงียบสงบ แต่ในสมัยโบราณ มันเป็นเมืองใหญ่ศูนย์กลางความเจริญของพระพุทธศาสนา ในยุคราชวงศ์กุษาณ เผยแผ่ธรรมะไปยังทิเบตและส่วนต่างๆ ของประเทศจีน ชาวอุซเบ็คหลายคนรู้เรื่องนี้ แล้วประหลาดใจคาดไม่ถึงว่าทำไม บ้านเกิดเมืองนอนและบรรพบุรุษของตนเอง เคยนับถือศาสนาพุทธมาก่อนทั้งๆ ที่ยุคนี้ มีชาวพุทธเหลืออยู่ในอุซเบกิสถานน้อยมาก เมื่อ ๑,๒00ปีมาแล้ว ก่อนศาสนาอิสลามจะเป็นศาสนาใหม่ของชาวอุซเบ็ค เมืองเตอร์เมซเต็มไป ด้วยถ้ำอันเป็นที่อยู่ของพระภิกษุสงฆ์มากมาย เลนเดินตามนักสำรวจฝรั่งเศส ไปดูการขุดวัดคาราที่ปาตรงพรมแดน อัฟกานิสถานวัดนี้จมอยู่กลางกองดินและซากปรักหักพังห่างออกไปไม่กี่ร้อยเมตร ภาพพระพุทธรูปลายนูนที่ พบที่วัดฟายาขทีปา ทางใต้ของอุซเบกิสถาน พระพุทธรูปและสถูปองค์เล็กๆ พบที่เมืองมาร์ทปา เครื่องเชรามิคแตก มิรอยพระบาทพระพุทธเจ้าประทับอยู่ พบที่เมืองชาร์ทปาในสมัยเดียวกัน กัลยาณมิตร มีนาคม พ.ศ. 10*14- ๑๓๓