ความกตัญญู : หน้า 70/118

แม่ เป็นศิษย์ที่ดีของครูอาจารย์ เป็นพล เมืองที่ดีของประเทศชาติ และเป็นพุทธ มามกะสมชื่อ สัตว์ที่มี ๒. กตัญญูต่อสัตว์ คือ สัตว์ที่มี คุณต่อเรา เช่น ช้าง ม้า วัว ควาย ที่ใช้ งาน จะต้องใช้ด้วยความกรุณาปรานี ของคู่ชีวิต ช่วยเหลือตนสร้างฐานะมา จึงเลี่ยมทองเก็บไว้เป็นที่ระลึก อย่างนี้ก็ มี มีกล่าวไว้ในเตมียชาดกว่า “อย่าว่าถึงคนที่เราได้พึ่งพาอาศัย กันเลย แม้แต่ต้นไม้ที่ได้อาศัยร่มเงา ก็ ไม่เฆี่ยนตีมันจนเหลือเกิน อย่าใช้งาน | หาควรจะหักกิ่งติดก้านรานใบของมันไม่ หนักจนเป็นการทรมาน และเลี้ยงดูให้ อาหารอย่าให้อดอยากให้ได้กินได้นอน ได้พักผ่อนตามเวลา ตัวอย่างในเรื่อง กตัญญูต่อสัตว์นี้มีอยู่ว่า ในสมัยก่อนพุทธกาล วันหนึ่ง พระเจ้ากรุงราชคฤห์ เสด็จประพาสอุท ยาน และได้บรรทมหลับในอุทยานนั้น ขณะนั้นมีงูเห่าตัวหนึ่งเลื้อยเข้ามาและ กำลังจะฉกกัดพระองค์ เผอิญมีกระแสตัว หนึ่งเห็นเข้าแล้วร้องขึ้น พระองค์จึงสะดุ้ง ตื่นและไล่งูหนีไปทัน ทรงระลึกถึงคุณ ของกระแตว่าเป็นผู้ช่วยชีวิตพระองค์ ไว้ จึงรับสั่งให้พระราชทานเหยื่อแก่ กระแตในอุทยานนั้นทุกวัน และห้ามไม่ ให้ใครทำอันตรายแก่กระแตในอุทยาน นั้น คนทั้งหลายจึงเรียกอุทยานนั้นว่า “เวฬุวันกลันทกนิวาปสถาน” แปล ว่า “ป่าไผ่อันเป็นที่พระราชทาน เหยื่อแก่กระแต” ซึ่งต่อมาก็คือ “เวฬุ วันมหาวิหาร” วัดแห่งแรกในพระ พุทธศาสนา ๓. กตัญญูต่อสิ่งของ คือ ของ สิ่งใดก็ตามที่มีคุณต่อเรา เช่น หนังสือ ธรรมะ หนังสือเรียน สถานศึกษา วัด ต้นไม้ ป่าไม้ วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการหา เลี้ยงชีพ ฯลฯ จะต้องปฏิบัติต่อสิ่งเหล่านี้ ให้ดี ไม่ลบหลู่ดูแคลน ไม่ทำลาย ตัวอย่าง เช่น ไม้คานที่ใช้หาบของ ขาย เมื่อเจ้าของตั้งตัวได้ ร่ำรวยขึ้น ก็ไม่ ทิ้ง ยังคิดถึงคุณของไม้คานอยู่ ถือเป็น ผู้ใดพำนักอาศัยนั่งนอนใต้ร่มเงาของต้น ไม้ใดแล้ว ยังขึ้นหักกิ่งติดก้านรานใบ เด็ดยอดขุดรากถากเปลือก ผู้นั้นชื่อว่าทำ ร้ายมิตร เป็นคนชั่วช้าเลวทราม จะมีแต่ อัปมงคลเป็นเบื้องหน้า ๔. กตัญญูต่อบุญ คือ รู้ว่าคน เราเกิดมามีอายุยืนยาว ร่างกายแข็งแรง ผิวพรรณดี สติปัญญาเฉลียวฉลาด มีความสุขความเจริญ มีความก้าวหน้า มีทรัพย์สมบัติมาก ก็เนื่องมาจากผลของ บุญ จะไปสวรรค์กระทั่งไปพระนิพ พานได้ก็ด้วยบุญ กล่าวได้ว่า ทุกอย่าง เก่าให้จิตใจชุ่มชื่น และไม่ประมาทใน การสร้างบุญใหม่ให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไป ๕. กตัญญูต่อตนเอง คือ รู้ว่า ร่างกายของเรานี้เป็นอุปกรณ์สำคัญที่เรา จะได้อาศัยใช้ในการทำความดี ใช้ใน การสร้างบุญกุศลนานาประการเพื่อ ความสุข ความเจริญก้าวหน้า แก่ตนเอง ต่อไป จึงทะนุถนอมดูแลร่างกายรักษา สุขภาพให้ดี ไม่ทำลายด้วยการกินเหล้า เสพสิ่งเสพติด เที่ยวเตร่ดึก ๆ ตื่น ๆ และ ไม่นำร่างกายนี้ไปประกอบความชั่ว เช่น ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ เจ้าชู้ อันเป็นการ ทําลายตนเอง ความกตัญญูจำเป็น อย่างไรในการสร้าง ความดี การที่คนเราจะมีความคิดใฝ่ดี สำเร็จได้ด้วยบุญ ทั้งบุญเก่าที่สะสมมาดี ตั้งใจทำความดีสร้างสมคุณธรรมให้เกิด แล้ว และบุญใหม่ที่เพียรสร้างขึ้นประกอบ กัน จึงมีความรู้คุณของบุญ มีความอ่อน น้อมในตัว ไม่ดูถูกบุญ ตามระลึกถึงบุญ ขึ้นในตัว เป็นสิ่งเกิดขึ้นได้ยาก แต่ที่ ยากยิ่งกว่านั้นก็คือ ทำอย่างไรจึงจะ รักษาความตั้งใจที่ดีนั้นไว้ โดยไม่ท้อ ในการทำความดีย่อมมี อุปสรรค มีปัญหาขัดขวาง มากมาย...เราจะเอาตัวรอด ยืนหยัด สู้ปัญหาทั้งหลาย ที่เข้ามาผจญได้โดยไม่ท้อถอย ก็ต้องมีสิ่งที่ยึดเหนี่ยวใจไว้ นั่นคือความกตัญญู 39 Kalyanamitra.org กัลยาณมิตร/ตุลาคม ๒๕๓๐