การฝึกสมาธิและการตั้งกาย : หน้า 59/112

ไม่ถึงกับเผลอหลับไปก่อน จะได้หาวิธีแก้ง่วงทันท่วงที 6. ตั้งกายตรง สัตว์ทั้งหลายเว้นจากมนุษย์แล้วได้ชื่อว่า เดียรัจฉาน ซึ่งแปลว่าผู้มีลำตัวไปตามขวาง ที่สัตว์ได้ชื่อเช่นนี้ เพราะสัตว์เหล่านั้นเคลื่อนที่ด้วยอาการทอดกายลงให้อีกขนาน ไปกับพื้นดิน ไม่ตั้งตรงเหมือนคน แม้แต่สิ่งซึ่งรูปร่างคล้าย กับคนมากบางครั้งก็เดิน ๒ เท้าได้คล้ายคน แต่ส่วนมากแล้วมันก็ยัง ชอบเดิน ๔ เท้า ให้อกขนานไปกับพื้นดิน ลิงจึงถูกจัดอยู่ใน พวกเดียรัจฉาน พวกสัตว์เดียรัจฉานนี้ถึงแม้ว่าจะฉลาดเฉลียว ปานใด กลัมมาสมาธิไม่ได้ เพราะการที่มีค่าตัวทอดไป ตามขวางนั้น ทำให้หาศูนย์กลางกายฐานที่ ๗ ได้ยากที่สุด สัตว์บางชนิด เช่น นาค ครุฑ กินรี ฯลฯ สามารถจะ แปลงเป็นคนและฝึกสมาธิแบบฤาษีชีไพรได้ แต่ธาตุแท้ดั้งเดิม ของมันมีกายไปตามขวาง ทำให้ไม่สามารถหาฐานที่ ๗ พบเช่น กัน จึงหมดโอกาสจะฝึกสัมมาสมาธิ ดังนั้นสัตว์เหล่านั้นถึงจะ แปลงเป็นคนได้ ทางศาสนาก็ไม่ยอมให้บวชเป็นพระภิกษุ เพราะไม่อาจบรรลุมรรคผลนิพพาน เมื่อได้เกิดเป็นคน มีกายที่ตั้งตรงอยู่แล้ว มีโอกาสหาศูนย์ กลางกายได้ง่าย และหาทางไปนิพพานได้เร็ว ก็ควรจะฉวย โอกาสรับปฏิบัติธรรมเสียก่อน ไม่ควรทำความลำบากให้แก่ตัว คือไม่นั่งหลังงอ ไม่ยืนหลังโกง ไม่ก้มกายเลียนแบบสัตว์ ต้องนั่ง ยึดกายให้ตัวตรงจนหน้าตัดของกระดูกสันหลังทุกๆ ข้อจดกันสนิท เต็มหน้าตัดของมัน ประโยชน์จากการตั้งกายตรง คือ ก. ช่วยให้การโคจรของโลหิตและลมหายใจไม่ติดขัด ข. ทำให้นั่งได้ทน ไม่ปวดเมื่อยง่าย ค. หาศูนย์กลางกายฐานที่ ๗ ได้ง่าย ๔. ดำรงสติมั่น ตั้งแต่ทหารเลว พลเดินเท้าไปจนถึง แม่ทัพผู้บัญชาการรบต่างก็มีความสำคัญแก่กองทัพด้วยกันทั้งสิ้น แต่ที่สำคัญที่สุดคือ แม่ทัพผู้บัญชาการรบ ถ้าแม่ทัพเป็นผู้มีปัญญา เฉียบแหลม ฝีมือเข้มแข็งแล้ว เป็นอันมั่นใจได้ว่าต้องรบชนะ สติ คือ แม่ทัพใหญ่ในการสู้รบกับกิเลส สติ คือหัวใจของการฝึกสมาธิ ความมุ่งหมายประการสำคัญที่สุดของการฝึกสมาธิ ก็คือต้องการ ให้เป็นผู้มีสติ ถ้าผู้ใดขาดสติหรือสติฟั่นเฟือน ก็ไม่สามารถฝึก สมาธิได้ ในขณะที่นั่งสมาธิ จะต้องกำหนดสติ รู้ตัวอยู่ตลอดเวลา อย่าให้เผลอ ต้องกำหนดระลึกถึงบริกรรมนิมิต คือ ระลึกถึงกสิณ และระลึกถึงบริกรรมภาวนาที่ใช้ประคองใจอยู่เสมอ อย่าปล่อย ให้บริกรรมทั้งสองนี้พรากจากกันได้ สำหรับคำว่าสติในที่นี้ เป็น เพียงการกำหนดล้วน ๆ ไม่เกี่ยวกับความรู้หรือการพิจารณาใดๆ การฝึกสมาธิเบื้องต้น ต่อไปนี้ให้ทดลองฝึกซ้อมควบคุมใจตนเอง ให้อยู่ในความ สงบด้วยการทำสมาธิในพุทธศาสนา ตามแนววิชชาธรรมกาย สำรวมใจ ระลึกถึงบุญกุศลที่เคยทำมาดีแล้วตลอดชีวิต เพื่อยังความชุ่มชื่นให้แก่จิต สิ่งใดถ้ากระทำ ถ้าเห็น ถ้าได้ยิน ถ้า ระลึกถึงแล้วก่อให้เกิดความไม่สบายใจ ควรเว้นเสีย - กราบบูชาพระรัตนตรัยหน้าที่บูชาพระ สมาทานศีลห้า (หรือศีลแปดตามกำลังศรัทธา) ตั้งใจรักษาให้มั่น - นั่งขัดสมาธิ เท้าขวาทับเท้าซ้าย มือขวาทับมือซ้าย นิ้ว ชี้ขวาจรดหัวแม่มือซ้าย ตั้งกายตรง ดำรงสติมั่น วางธุรกิจอย่าง อ้นชั่วคราว กำหนดเครื่องหมาย ให้ใสเหมือนเพชรลูกที่เจียระไน เป็นดวงกลม ๆ ไม่มีตำหนิ สีขาวใสเย็นตาเย็นใจ ขนาดประมาณ เห่าแก้วตาดำนี้เรียกว่า บริกรรมนิมิต หลับตาพอปิดสนิท แต่ไม่ถึงกับบีบกล้ามเนื้อตา บริกรรมภาวนาในใจ เป็นพุทธานุสติว่า “สัมมา อะระหัง” พร้อม กับบริกรรมนิมิตนึกถึงเพชรลูกเป็นดวงใสน้อมมาตั้งไว้ที่ศูนย์ กลางกายฐานที่ ๗ (ดูภาพ) บริกรรมทั้งสองอย่างนี้ควบคู่กันไป เมื่อนิมิตเป็นดวงแก้วใสเกิดขึ้นแล้ว ให้หยุดบริกรรม ภาวนาเหลือแต่การกำหนดสติเพ่งอยู่กลางดวงนิมิตอย่างเดียว ถ้าดวงนิมิตเกิดขึ้นที่อื่น เช่น ตรงหัวตาบ้าง ข้างหน้าบ้าง หน้า ห้องบ้าง ฯลฯ ให้น้อมเอานิมิตนั้นมาตั้งไว้ที่ศูนย์กลางกาย แต่ อย่าใช้แรงบังคับ ทำใจให้หยุดในหยุดเข้าไปตรงกลางดวงนิมิต เรื่อยไปไม่ถอยหลังกลับ ดวงนิมิตก็จะสว่างสดใสยิ่งขึ้น จะนึกให้ ใหญ่หรือเล็กก็ได้ตามปรารถนา เมื่อใจหยุดถูกส่วน นิมิตที่เกิดขึ้นจะเห็นได้ชัดเจน มี ลักษณะเหมือนดวงแก้วที่เจียระไนแล้ว ใสสะอาด ไม่มีรอย จีดรอยร้าว สว่างเป็นตาเย็นใจ ขนาดประมาณเท่าฟองไข่แดง ของไข่ไก่ หรืออย่างโตก็ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณหนึ่งคืบ เมื่อใจหยุดในหยุดถูกส่วนเข้า ในที่สุดจะมีรัศมีสว่างรอบดวง สามารถเห็นจุดศูนย์กลางซึ่งมีขนาดเล็กเท่าปลายเข็ม ดวงนิมิต นี้คือ ดวงปฐมมรรค ดวงธรรม) ที่ชื่อเช่นนี้เพราะเป็นหนทาง เบื้องต้นไปสู่มรรคผลและนิพพาน ฉะนั้น ต้องหมั่นประคอง รักษาไว้ให้ ข้อควรระวัง ๆ ๑. อย่าใช้กำลัง คือไม่ใช้กำลังใด ๆ ทั้งสิ้นเช่นไม่ บีบกล้ามเนื้อตา เพื่อจะให้เห็นนิมิตเร็ว ๆ ไม่เกร็งแขน ไม่เกร็ง กล้ามเนื้อหน้าท้อง ไม่เกร็งตัว ฯลฯ เพราะการใช้กำลังตรงส่วน ไหนของร่างกายก็ตาม จะทำให้จิตเคลื่อนจากศูนย์กลางกายไปสู่ จุดนั้น ๒. อย่าอยากเห็น คือทำใจให้เป็นกลาง ประคองสติมิให้ เผลอจากบริกรรมภาวนาและบริกรรมนิมิต ส่วนจะเห็นนิมิต * ล ย า ณ ม ต ร ๕๗