อธิบายลำไย้อนภาริย : หน้า 34/115

ประโยค - อธิบายลำไย้อนภาริย - หน้าที่ 33 อ ปัจจัย เออย วิภติ เป็นต้น. ธาตุมี 3 คำ เช่น อ. ว่า กิละมติ ย่อมลำมา เป็น กิละม ธาตุ ในความลำมา อ ปัจจัย วิภติ คำโรติ ย่อมตื่น เป็น ชาตุ ธาตุ ในความตื่น โอ้ ปัจจัย วิภติ เป็นต้น. พึงสังเกตในที่นี้ว่า ปัจจัย กับ วิภติ ต้องลงในธาตุทุกตัว จะขาดเสมอได้เลย ส่วนอุปัลลานามศัพท์ หรือ ศัพท์บงบงตัวนั้น ไม่ เป็นของจำเป็น ซึ่งจะไม่ใช้นำหน้าเลยก็ได้ นอกอากาศนั้นเบาเนจากในที่บ่งแห่ง ซึ่งต้องการแปลความหมายของธาตุ หรือเพื่อให้เนื้อความแรง หรือ เค้นชัดขึ้นเท่านั้น นอกจากนี้ ยังมีวิธีเปลี่ยนแปลงอุทุมมาก อันจะวางหลักให้นอน หรือด้ายตัวลงไปหาได้ไม่ ต้องอาศัยนักเรียนมั่นสังเกตและจดจำ เป็นต้น ๆ ไป ซึ่งจะนำมาแสดงไว้ในตอนท้ายที่กล่าวจีธาตุอาจขาด พอเป็นตัวอย่างเฉพาะที่ใช้อยู่โดยมากเท่านั้น.