ตำนานพุทธศาสนาในไทย : หน้า 45/122

หลักฐานสำคัญในประวัติ ศาสตร์ที่เล่าขานกันมา ดุจดังว่า เป็นเทพนิยายปรัมปรานั้น แท้แล้วมีที่มาและเป็นข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์มากมาย ตำนานพุทธศาสนาในไทยก็เช่นกัน เป็นตำนานในสมัย ซึ่งคนรุ่นหลังและคนรุ่นเราตั้งเป็นปรัศนีในใจไว้ก็มาก ขณะที่เขียนหนังสือเล่าขานถึงตำนานของพระยามิลินท์ อยู่นี้ ท่านผู้อ่านคงจับความได้เสียแล้วว่า ตัวตนของพระยา มิลินท์นั้นมีจริง และมีหลักฐานทั้งจากประวัติศาสตร์ยุโรปและ จากตำนานทางพุทธดังได้เขียนเล่าสู่กันฟังก็หลายตอนแล้ว มีปัญหาอีกประการหนึ่งว่า ช่วงระยะเวลาทางประวัติ ศาสตร์เกี่ยวกับความสัมพันธ์ของยุโรป-อินเดียเชื่อมต่อกับประเทศ ไทยนั้นมีความเป็นมาอย่างไร การสนเทศประวัติศาสตร์พุทธศาสนาจะสำเร็จได้โดยยาก หากปราศจากหลักฐานทางโบราณคดีที่สำคัญ ในราว พ.ศ.๒๕๐๘ คณะธรรมทานที่ไชยา ได้จัดพิมพ์ หนังสือเกี่ยวกับพระแก้วมรกตเป็นครั้งแรก โดยมีมติในครั้งนั้นว่า กรุงปาฏลีบุตร ซึ่งปรากฏอยู่ในตำนานพระแก้วมรกตนั้น แท้ แล้วกรุงปาฏลีบุตรไม่ได้หมายถึงสถานที่ตั้งที่อินเดีย แต่อยู่ใน ภาคใต้ประเทศไทยนี้เอง สมมติฐานในครั้งนั้นได้อาศัยร่องรอยของเจดีย์วัดแก้ว โดยพินิจจากศิลปกรรมเป็นหลัก พร้อมกันนั้นยังระบุว่า สมเด็จ พระอมรินทราธิราชคือผู้ไปหาก้อนแก้วมา และผู้หาได้คือพระอินทร์ หรือพระศรีนทรวรมเทวะ ซึ่งหลักฐานทางใต้ได้เบาะแสว่า คือ พระศรีนทรวรมเทวะนั้นเสวยราชย์ ณ กรุงศรีโพธิ ที่ไชยาใน ระยะ พ.ศ.๑๒๕๕-๑๒๗๐ และท่านธรรมทาส พานิช กล่าวว่า พระแก้วมรกตสร้างขึ้นในปลายรัชกาลพระอินทร์นี้ ข้อความในยุคนี้ได้เป็นกระแสขัดแย้งกับตำนานดั้งเดิม ซึ่งมีข้อสันนิษฐานว่า มีนันเดอร์ ซึ่งก็คือพระยามิลินท์ (ซึ่งเป็น กรีกโยนก) คนเดียวกันกับที่เราได้อธิบายความเป็นมา ก็คือ ผู้สร้างพระแก้วมรกต ตามตำนานแล้ว เชื่อว่ารากฐานความสัมพันธ์ระหว่าง กรีกยุคพระยามิลินท์กับอินโดจีน มีจุดเชื่อมโยงอยู่ที่พระแก้วมรกต ในทางตำนานนี้เอง เมื่อพระยามิลินท์ยกทัพมาเจรจาธรรมกับพระนาคเสนนั้น ก ล ย า ณ ม ต ร Im