เจดีย์ในพระพุทธศาสนา : หน้า 58/122

างเอาไว้เมื่อครั้งที่แล้วว่า ครั้งนี้จะ เป็นเรื่องของการกระจายของเจดีย์ โกลิยะ ออกไปยังดินแดนต่าง 1 รวมทั้ง 5. รามคาม ประเทศเนปาล โดยกษัตริย์- ๗. เมืองปาวา โดยมัลลกษัตริย์แห่ง การประยุกต์ เปลี่ยนแปลงรูปแบบดั้งเดิมของเจดีย์ ปาวานคร ปัจจุบันคือ ปัทระโอนะ อินเดีย ให้มีพัฒนาการขึ้นไปนั้น คงจะยังเป็นไปไม่ได้ แต่ไม่ใช่ว่าไม่ทำตามสัญญา หากเพราะว่าจำเป็น จะต้องเล่าเรื่องที่เป็นพื้นฐานเกี่ยวกับเจดีย์ให้เต็มที่ เสียก่อน ว่าเจดีย์นั้นมีกี่ชนิด อะไรบ้าง และ แต่ละชนิดมีความหมายอย่างไร สร้างขึ้นเพื่อ จุดประสงค์ใด ในเนื้อความของมหาสังฆิกะ ที่เป็นภาษา สันสกฤต ให้คำจำกัดของเจดีย์ไว้เป็นสองประเภท คือ Stupa หรือ สถูป กับ Caitya พร้อมทั้งชี้แจง ไว้ด้วยว่า สถูป นั้นสร้างขึ้นเพื่อไว้บรรจุพระบรม สารีริกธาตุของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ส่วน Caitya หรือ ไคท์ยา นั้น สร้างไว้เป็นอนุสรณ์หรือเป็นการ ระลึกถึงเท่านั้น มิได้สร้างไว้เพื่อบรรจุพระบรมสารี- ริกธาตุ ส่วนในหนังสือ The Word of Buddhism กล่าวว่า ทั้งสถูป และไคท์ยานั้น ชาวตะวันตก หรือฝรั่ง รู้จักกันทั่วไปว่า Pagoda ที่แปลว่า เจดีย์ แต่สำหรับชาวพุทธ จำเป็นต้องรู้มากไป กว่านั้น เพราะจริง ๆ แล้วเจดีย์ที่แปล หรือมี ความหมายว่า คือสิ่งใด ๆ ที่เป็นที่เคารพบูชา ของพุทธศาสนาแบ่งออกเป็นสี่ประเภทคือ ๔. เมืองกุสินารา โดยมัลลกษัตริย์แห่ง กุสินารา ปัจจุบันคือแคว้นกาเลีย อินเดีย บริโภคเจดีย์ หมายถึงเจดีย์ที่เป็นที่พระ พุทธองค์ไปสู่ เคยอยู่ที่นั่น หรือได้เคยบำเพ็ญ ภารกิจที่นั่น ในขั้นแรกพระพุทธองค์ได้ตรัสอนุญาต ให้ใช้สังเวชนียสถานทั้งสี่ คือที่ประสูติ ตรัสรู้ ปรินิพพาน และที่แสดงปฐมเทศนา แต่ครั้นเมื่อ พระพุทธองค์เสด็จเข้าสู่ปรินิพพานแล้ว ได้เกิดบริโภค เจดีย์ขึ้นอีกสองแห่ง คือ ที่ปิปผลิวัน โดยกษัตริย์ แห่งปิปผลิ เนื่องจากเสด็จมาล่าไปไม่ทันได้รับ แบ่งพระบรมอัฐิ จึงได้ไปแต่ถ่านที่ถวายพระเพลิงนั้น ส่วนอีกแห่งหนึ่งคือเมืองกุสินารา ตรงที่ถวายพระ เพลิงนั่นเอง จึงรวมบริโภคเจดีย์ทั้งหมดเป็น 5 แห่ง ธรรมเจดีย์ หมายถึงสิ่งอันเป็นที่แสดงถึง คำสอนของพระพุทธองค์ เช่นคำสอนที่ถือเป็น หัวใจของพระศาสนามาจารึกไว้บ้าง แต่ที่แน่นอนที่สุด ก็คือพระธรรมวินัย และพระไตรปิฎก สุดท้าย คือ อุเทสิกะเจดีย์ หมายถึง เจดีย์ที่สร้างขึ้นโดยเจตนาอุทิศต่อพระสัมมาสัม พุทธเจ้าไม่มีกำหนดว่าจะต้องทำเป็นอย่างไร แบบ พระธาตุเจดีย์ หมายถึงเจดีย์ที่สร้างเพื่อ ไหน เพียงแต่ถือว่าเป็นสิ่งก่อสร้างเพื่อพระพุทธ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ โดยในสมัยแรกหลัง ศาสนาที่นอกเหนือไปจากเจดีย์ทั้งสามข้างบนแล้วละก็ จากที่ได้มีการถวายพระเพลิงพระสรีระขององค์พระ ให้เรียกเป็นอุเทสิกะเจ ะเจดีย์ทั้งสิ้น สัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว ได้มีการแบ่งพระบรมสารี ริกธาตุออกไปเป็นแปดส่วน ยังสถานที่ต่าง ๆ ดังนี้ ราชคฤห์มหานคร โดยพระเจ้าอชาติ D. ศัตรู ปัจจุบันได้แก่ ราชะเดีย ประเทศอินเดีย ๒. เมืองกบิลพัสดุ์ โดยกษัตริย์สักยราช คือภูมิยะ ประเทศเนปาล ๓. เมืองเวสาลี โดยกษัตริย์ลิจฉวี หรือ เพสารห์ ประเทศอินเดีย ๔. เมืองอัลกัปปะ โดยกษัตริย์กุลิยะ ๕. เมืองเวฏฐที่ประ ดังนั้น เจดีย์ในพระพุทธศาสนาที่เป็นที่รู้จัก กันทั่วไปจึงได้แก่เจดีย์ทั้งสี่ประเภทนั้น ส่วนเรื่อง ของรูปร่าง รองรูปร่าง รูปทรงเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ต้องคุยกัน เล่ากันอย่างใช้เวลา เนื่องจากเป็นเรื่องใหญ่ที่ ละเอียดอ่อน แม้จะดูกันด้วยตาแล้วจะพากันเห็น ว่าไม่มีอะไรมากมายก็ตามและนั่นเพราะว่า เจดีย์ เป็นสิ่งที่ถือว่าสำคัญ คือตัวแทนของพระพุทธองค์ คือพระศาสนาเจดีย์จึงมีสิ่งที่ซ่อนอยู่ในแง่มุมของ ปรัชญาที่ซับซ้อนอยู่ในวิธีการทางสถาปัตยกรรม เป็นต้นว่า เรื่องของภพภูมิ นรก สวรรค์ เรื่อง ๕๖ ก ล ย ๆ ณ ม ต ร