บรรพชิตมหาพิจารณา : หน้า 61/183

สามัณโดย แปลว่า ยินดีในปัจจัยสี่ตามที่ตนเอง มีอยู่ จุดประสงค์ของสามัณโดยเพื่อให้ละโทษละความรู้สึกไม่พอใจ ในปัจจัยสิ่งที่ตนได้มาแล้ว แม้ว่าสิ่งที่ได้มาจะหยาบหรือประณีตก็ ยินดีตามสมควรไม่ให้เกิดความขุ่นเคือง ไม่พอใจ ซึ่งจะทำให้เกิดเหตุคู่ เป็นอันตรายต่อสมาธิ ความสามัณโดยมี 3 ประการ คือ 1) ยถาลาสันโดย 2) ยถาพลงโดย และ 3) ยถาสรุปสันโดย ซึ่งสามัณโดยทั้ง 3 ประการนี้ จะต้องมีในการใช้ปัจจัยสิ่งแต่ละชนิดด้วย รวมเรียกว่า สามัณโย 12 ดังนี้ ประการที่ 1 ยถาลาสันโดย ยินดีตามที่ได้ในเรื่องจิรว เช่น เราได้จิรวดีหรือไม่ดีถาม ก็ใช้ยถาลาสันไดเท่านั้น ไม่เกี่ยวแงาม จิรวอื่น ถึงได้ไม่รับ นี่เป็นยถาลาสันโดยในจิรว ถ้าทำตรงข้าม เชิญ จิรวที่วัดจัดให้ไม่เอา แต่เที่ยวไปหาชอบใจ หรือ ไปบูชาติโยมให้ช่วยต่อสวยใส่ขันใหม่ ทำความวุ่นวายให้แก่ ตนและผู้อื่น อย่างนี้เรียกว่า ไม่มีสามัณโยตามที่ได้ จัดว่าเป็นคน บำรุงเลี้ยงได้ยาก ในนินทบทดีเช่นกัน จะได้บำเทบเศร้าหมองหรือประเด็น ก็ถามมที ได้อย่างไรก็ฉันนินทบทนั้นเท่านั้น พิจารณาตามสมควร แก้ร่างกาย ไม่ปรารถนานินทบทอื่น ไม่เกี่ยวหว่าซื้ออาหาร น้ำป่านะ ตามที่ตนชอบใจมาฉัน หรือสั่งอุปฐากให้จัดตามที่ชอบใจ ถึงได้ ก็ไม่รับ นี้เป็นยาถาลาสันโดยในนิรบท