ความหมายของภิกขุและพระสงฆ์ : หน้า 80/210

ภิกขุ มีรากศัพท์มาจากคำว่า “ภยะ + อิกขะ + รู ปัจจัย” ภยะ แปลว่า ภัยอันตราย หมายถึง ภัยในสังสารวัฏ อีกขะ แปลว่า มองเห็น ดังนั้น ภิกขุ จึงแปลว่า เห็นภัยในสังสารวัฏ หรือผู้เห็นภัยในสังสารวัฏนั่นเอง คำว่า “พระภิกษุ” นั้นเติมคำว่า “พระ” เข้ามาข้างหน้าคำว่า “ภิกษุ” เพื่อแสดงความ ยกย่องว่า ภิกษุเป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้เลิศ เป็นผู้วิเศษ หากฝ่ายหญิงก็จะเรียกว่าภิกษุณี คำว่า บรรพชิต มาจากบทว่า “ปพฺพชิโต ในภาษาบาลี แปลว่า เข้าถึงบรรพชา อธิบายว่า เป็นผู้บวชแล้ว” ราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายไว้ว่า บรรพชิต หมายถึง นักบวช ในพระพุทธศาสนา ส่วนนักบวชนอกพระพุทธศาสนาเรียกว่า “เดียรถีย์” คำว่า “สมณะ” มาจากบทว่า “สมโณ ในภาษาบาลี แปลว่า เป็นผู้สงบบาป” พระสงฆ์นั้นแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ พระสมมติสงฆ์ และพระอริยสงฆ์ สมมติสงฆ์ หมายถึง พระสงฆ์โดยสมมติ คือเป็นพระสงฆ์โดยการยอมรับกันในหมู่สงฆ์ หลังจากการได้ผ่านการคัดเลือกเฟ้นคุณสมบัติถูกต้อง และผ่านพิธีกรรมที่เรียกว่าอุปสมบท กรรมครบถ้วนตามพระวินัยแล้ว ใช้เรียกพระสงฆ์ที่ยังไม่ได้บรรลุมรรคผล เช่น พระสงฆ์ทั่วไป ในปัจจุบัน ถ้าได้บรรลุมรรคแล้ว เช่น เป็นพระโสดาบัน เรียกว่า อริยสงฆ์ 3 แม้ฆราวาสที่ได้บรรลุธรรมแล้ว เช่น เป็นพระโสดาบัน เป็นต้น ก็ถือเป็นพระอริยสงฆ์ ตามความหมายนี้ แต่เป็นด้วยคุณภายในหรือเป็นการบวชภายในนั่นเอง 1 2 3 พระอริยสงฆ์นั้นมีชื่อเรียกอย่างอื่นอีก เช่น พระอริยบุคคล พระอริยเจ้า เป็นต้น พระอริยสงฆ์นั้นมีอยู่ 4 คู่ 8 บุคคล หรือ 8 จำพวก ได้แก่ บุคคลผู้เป็นพระโสดาบัน บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งโสดาปัตติผล บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทําให้แจ้งสกทาคามิผล 8 มก, อรรถกถาสุคันธเถรคาถา, ปรมัตถทีปนี อรรถกถาขุททกนิกาย เถรคาถา, (กรุงเทพฯ : มก, 2543), เล่ม 50 หน้า 170. ราชบัณฑิตยสถาน พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542, (กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์, 2546), หน้า 606 พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช ป.ธ. 9 ราชบัณฑิต), คำวัด, พิมพ์ครั้งที่ 1, (กรุงเทพฯ : เลี่ยงเชียง 2548), หน้า 1006. บทที่ 3 พระรัตนตรัย DOU 79