มติฝ่ายเถรวาทเกี่ยวกับพระอรหันต์ : หน้า 148/210

6.6 พระอรหันต์นิพพานแล้วไม่สูญ มติฝ่ายเถรวาท ยุคอรรถกถา คือยุคที่นักปราชญ์ต่าง ๆ เขียนคัมภีร์อรรถกถาขึ้น อธิบายความหมายของพระไตรปิฎกบาลี (น่าจะอยู่ในยุค พ.ศ. 700 ถึง 1000) เห็นว่า พระอรหันต์ปรินิพพานไปแล้ว ดับสูญไปเลย ดุจเปลวไฟดับไปเพราะหมดเชื้อ แต่หลักฐานใน พระไตรปิฏกบาลี ไม่สอดคล้องกับมติ 1 ในอัคคีวัจฉโคตตสูตร ปริพพาชกชื่ออัคคีวัจฉะ ทูลถามพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่า “พระอรหันต์ดับขันธ์แล้วยังมีอยู่หรือไม่ ?” พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า “ดูก่อนวัจฉะ บุคคลเมื่อบัญญัติว่า สัตว์พึงบัญญัติเพรา รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ใด รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณนั้น ตถาคตละได้แล้ว มีรากเหง้าที่ตัดขาดแล้ว ทำให้ เป็นดุจตาลยอดด้วน ถึงความไม่มี มีความไม่เกิดขึ้นต่อไปเป็นธรรมดา ตถาคตพ้นจากการนับว่ารูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ มีคุณอันลึก อันใคร ๆ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้โดยยาก เปรียบเหมือนมหาสมุทร ฉะนั้น จึงไม่ควรจะกล่าวว่าเกิด ไม่ควร จะกล่าวว่า ไม่เกิด ไม่ควร จะกล่าวว่าเกิดก็มี ไม่เกิดก็มี ไม่ควร จะกล่าวว่าเกิดก็ไม่ใช่ ไม่เกิดก็ไม่ใช่” พระพุทธพจน์นี้แสดงให้เห็นว่าเมื่อพระอรหันต์หรือแม้พระตถาคตสิ้นชีพดับขันธ์ลงขันธ์ 5 ย่อมดับไปตามธรรมชาติของมัน แม้สมมติบัญญัติทั้งหลาย ที่อาศัยอยู่กับขันธ์ 5 ก็พลอยดับ ไปด้วย แต่ยังมีอะไรบางอย่างเหลืออยู่ และมีคุณลักษณะที่พออธิบายได้ เช่น มีคุณอันลึก อัน ใคร ๆ ประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้โดยยาก (เข้าใจได้ยาก) เปรียบเหมือนมหาสมุทร ฉะนั้น ที่ พระพุทธองค์ สรุปในตอนท้ายว่า จะว่าเกิดก็ไม่ใช่ ไม่เกิดก็ไม่ใช่นั้น แสดงว่า สิ่งนั้นไม่สามารถ อธิบายได้ด้วยภาษาของมนุษย์ ไม่ว่าจะพูดถึงในแง่ไหน ไม่ถูกทั้งสิ้น แม้สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายกก็ทรงรับรองว่า เพราะฉะนั้น ที่ซึ่งไม่ตายนั้นก็ต้องเป็นที่ที่ไม่เกิด คือนิพพานในพระพุทธศาสนา เมื่อได้บรรลุถึง นิพพาน อันดับกิเลสและกองทุกข์ทั้งสิ้น ไม่เกิดอีก จึงเป็นอันว่าได้บรรลุอมตธรรม ธรรมที่ไม่ ตายก็คือ ไม่เกิด ไม่แก่ ไม่ตาย เพราะฉะนั้ ราะฉะนั้นท่านจึงแสดงได้ว่า สัพเพ ธัมมา อนัตตา ธรรม 1 มก, สุตฺตนฺตปิฏเก มชฺฌิมนิกายสฺส มชฺฌิมปณฺณาสก์ (สยามรฏฐสฺส เตปิฎก), (กรุงเทพฯ : มก, 2538), เล่ม 13 ข้อ 248-251 หน้า 245-248. บทที่ 6 ปั ญ ห า เ รื่ อ ง น พ พาน DOU 147 6 หาเรอง