ระดับของไตรสิกขา : หน้า 99/210

พระเดชพระคุณพระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร) ได้อธิบายขยายความเรื่องไตรสิกขา ไว้ว่ามี 2 ระดับ คือ ระดับปกติหรือระดับต้น และ ระดับสูงหรือเกินระดับปกติขึ้นไป ไตรสิกขาระดับต้นนั้น จะเรียกว่า ศีล จิต (สมาธิ) และปัญญา หรือเรียกว่า ศีลสิกขา จิตสิกขา (สมาธิสิกขา) และปัญญาสิกขา ไตรสิกขาระดับต้นนี้เป็นไตรสิกขาในระดับ “รู้” หมายถึง รู้ว่าไตรสิกขามีอะไรบ้าง เมื่อรู้แล้วก็ปฏิบัติตามหลักไตรสิกขานั้น เมื่อปฏิบัติแล้วก็จะ เป็นเหตุให้เข้าถึงไตรสิกขาระดับสูงต่อไป ไตรสิกขาระดับสูงเรียกว่า อธิศีล อธิจิต และอธิปัญญา หรือเรียกว่า อธิศีลสิกขา อธิจิตสิกขา และอธิปัญญาสิกขา ไตรสิกขาระดับสูงนี้เป็นไตรสิกขาในระดับ “เห็น” หมายถึง ได้ ปฏิบัติสมาธิจนสามารถ “เห็น” ได้ด้วยตนเองว่าไตรสิกขาในตัวเรามีอะไรบ้าง กล่าวคือ ได้ดวงศีล ดวงสมาธิ ดวงปัญญา ในตัวที่ละเอียดเป็นชั้น ๆ เข้าไปนั่นเอง ๆ คำว่า “อธิ” ในคำว่า อธิศีล เป็นต้น แปลว่า ยิ่ง เกิน หรือล่วง หมายถึง ไตรสิกขาที่ ยิ่งกว่าหรือเกินกว่าหรือล่วงพ้นจากไตรสิกขาในระดับต้น 4.7 พระไตรปิฎก พระธรรมคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเมื่อขยายความแล้วจะได้มากถึง 84,000 ข้อ หรือ 84,000 พระธรรมขันธ์ โดยจัดอยู่ในพระวินัยปิฎก 21,000 ข้อ จัดอยู่ในพระสุตตันต ปิฎก 21,000 ข้อ และจัดอยู่ในพระอภิธรรมปิฎก 42,000 ข้อ พระไตรปิฎกหากนํามาเชื่อมโยงกับไตรสิกขาจะได้ดังนี้คือ พระวินัยปิฏก คือ ศีลสิกขา สุตตันตปิฎก คือ จิตสิกขา พระอภิธรรมปิฎก คือ ปัญญาสิกขา 4.8 กิเลสและเครื่องชำระล้างกิเลส จากที่กล่าวว่า นิพพาน หมายถึง การดับกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวง ในหัวข้อนี้จึงจะได้ ขยายความคำว่ากิเลสและเครื่องชำระล้างกิเลสเพื่อไปสู่นิพพาน แต่เนื่องจากว่ากิเลสนั้นอยู่ใน 98 DOU คู่มือ พุ ท ธ ม า ม กะ