การเสื่อมความนิยมของพระพุทธศาสนาเถรวาท : หน้า 156/210

มีนักปราชญ์บางคนกล่าวว่า พระพุทธศาสนาแบบเถรวาทเสื่อมความนิยมจากอินเดีย อย่างรวดเร็ว ก็เพราะสอนว่านิพพานเป็นความว่างเปล่านี้เอง เมื่อหลวงจีนยานฉว่างไป สืบทอดพระพุทธศาสนาในอินเดีย ในพุทธศตวรรษที่ 12 นั้นได้พบว่า พระพุทธศาสนา เถรวาทเหลืออยู่น้อยมาก แต่พระพุทธศาสนามหายานกลับเจริญรุ่งเรือง จนกระทั่งมี มหาวิทยาลัยนาลันทา วิกรมศิลา และโอทันตบุรี พระพุทธโฆษาจารย์ ซึ่งเป็นพระภิกษุเถรวาท ที่ยังหลงเหลืออยู่แถวพุทธคยา ต้องเดินทางไปถึงเกาะลังกา เพื่อศึกษาพระพุทธศาสนาแบบ เถรวาท และได้แปลคัมภีร์ต่าง ๆ จากภาษาสิงหลเป็นภาษามคธ พระพุทธศาสนาแบบ มหายานเพิ่งจะหายไปจากอินเดีย เมื่อถูกกองทัพมุสลิมเตอร์กทำลาย เมื่อพุทธศตวรรษที่ 18 นี้เอง บางท่านถึงกับกล่าวว่า พระพุทธศาสนาแบบเถรวาท เป็นศาสนากลวงข้างใน คือ เมื่อ คันเข้าไปถึงแก่นแล้ว กลับพบแต่ความว่างเปล่า เพราะฉะนั้นจึงไม่สามารถจะยืนหยัดต่อสู้กับ ศาสนาที่แน่นข้างในอย่างศาสนาฮินดูได้ ส่วนการนำเสนอนิพพานแบบเป็นรูปธรรมเป็นอายตนะที่เป็นบรมสุขนั้นเข้าใจง่ายกว่า มีเสน่ห์ดึงดูดชวนให้ไปมากกว่า เพราะฉะนั้นในเมืองไทยเอง จึงเคยเสนอนิพพานในรูปของ เมืองแก้ว กล่าวแล้วคือ พระนฤพาน คนสมัยก่อนจึงอยากบรรลุถึงนิพพานกัน เวลาทำบุญทำ ทานก็ตั้งความปรารถนาว่า “นิพพานปจฺจโย โหตุ” ขอกุศลผลบุญครั้งนี้ จงเป็นปัจจัยสู่พระ- นิพพานเถิด เวลานี้มีคนน้อยคนที่อยากไปนิพพาน เพราะนักปราชญ์ฝ่ายเถรวาทเน้นด้านลบของ นิพพานมากเกินไป อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าใครจะอธิบายในแง่ลบหรือแง่บวก นิพพานที่แท้จริงก็คงเป็นตัว ของตัวเองอยู่อย่างนั้น หาได้เป็นลบหรือเป็นบวกไปตามคำอธิบายของคนไม่ แต่การอธิบายใน แง่บวก อาจจะเป็นอุบายวิธีที่ดีกว่าในการเชิญชวนให้คนอยากปฏิบัติเพื่อบรรลุนิพพาน และ เมื่อบรรลุแล้ว เขาก็จะเห็นประจักษ์แจ้งด้วยตนเอง การอธิบายในแง่บวกหรือแง่ลบ จะไม่มี ความหมายใด ๆ ทั้งสิ้น บทที่ 6 ปั ญ ห าเรื่อง นิพพาน DOU 155