นิพพานและความไม่ประมาท : หน้า 95/210

2) อนุปาทิเสสนิพพาน หมายถึง ภิกษุผู้เป็นพระอรหันต์ มีสังโยชน์ในภพนี้สินรอบแล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ เวทนาทั้งปวงในอัตภาพนี้ของภิกษุนั้นเป็นสภาพที่กิเลส มีตัณหา เป็นต้น ครอบงำไม่ได้อีก พระเดชพระคุณภาวนาวิริยคุณอธิบายอนุปาทิเสสนิพพานไว้ว่า เป็นนิพพานที่อยู่นอก ตัว บางครั้งก็เรียกว่า “นิพพานตาย” หมายความว่าเมื่อขันธ์ 5 แตกดับสิ้นเชื้อไม่เหลือเศษแล้ว ธรรมกายที่อยู่ในสอุปาทิเสสนิพพานจึงตกศูนย์เข้าสู่อนุปาทิเสสนิพพาน ณ จุดนี้เองที่เรียกว่า “อายตนนิพพาน” ที่พระอริยเจ้าทั้งหลายตั้งจิตปรารถนาจะไปถึง 4.3 ความไม่ประมาท 1 ความไม่ประมาท หมายถึง ความไม่เลินเล่อ ไม่พลั้ง ไม่เผลอ มีสติเสมอ ส่วนความ ประมาทคือ การขาดสติ ความพลั้งเผลอ ความไม่ประมาทเป็นหลักธรรมใหญ่ซึ่งรวมธรรม ทั้งหมดในพระไตรปิฎกไว้ในข้อนี้เพียงข้อเดียว พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ในบทสูตรว่า “รอยเท้าของสัตว์ทั้งหลาย.... ย่อมถึงความ ประชุมลงในรอยเท้าช้าง รอยเท้าช้าง บัณฑิตกล่าวว่าเลิศกว่ารอยเท้าสัตว์เหล่านั้น เพราะเป็น รอยใหญ่ แม้ฉันใด กุศลธรรมทั้งหมดนั้นมีความไม่ประมาทเป็นมูล รวมลงในความไม่ประมาท ความไม่ประมาทบัณฑิตกล่าวว่าเลิศกว่ากุศลธรรมเหล่านั้น ฉันนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุ ผู้ไม่ประมาท จึงหวังข้อนี้ได้ว่า จักเจริญอริยมรรคมีองค์ 8 จักกระทำให้มากซึ่งอริยมรรค มีองค์ 8” ก่อนที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจะเสด็จดับขันธปรินิพพานนั้น พระองค์ก็ได้ตรัส พระปัจฉิมวาจาไว้ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บัดนี้ เราขอเตือนพวกเธอว่า สังขารทั้งหลาย มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา พวกเธอจงยังความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด” พระดำรัสนี้ ถือว่าเป็นการสรุปหลักธรรมทั้งหมดที่พระองค์ตรัสสอนมาตลอด 45 พรรษาให้เหลือเพียง ข้อเดียวคือ ความไม่ประมาทเท่านั้น 1 2 3 ทตฺตชีโว ภิกขุ, ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร, กรุงเทพ, 2537, หน้า 146. 3 มก, ปทสูตร, พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค, (กรุงเทพฯ : มก, 2543), เล่ม 30 ข้อ 253 หน้า 132. มหาปรินิพพานสูตร, พระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค, (กรุงเทพฯ : มก, 2543), เล่ม 13 ข้อ 143 หน้า 322. 94 DOU คู่มือ พุทธมามกะ