กิเลสและประเภทของมัน : หน้า 102/210

กิเลส -โดยสรุปแล้ว มี 3 ตระกูล คือ ตระกูลโลภะ ตระกูลโทสะ และตระกูลโมหะ 1) โลภะคืออะไร โลภะ -เป็นกิเลสประเภทที่บีบบังคับใจ ให้รู้สึกหิวโหย อยากได้มากผิดปกติ ใจจึง ดิ้นรน อยู่ไม่เป็นสุข ต้องคิดหาทางเอามาเป็นของตน โดยทางทุจริตต่าง ๆ เช่น คิดลักขโมย โกง จี้ ปล้น ฯลฯ จนถึงคิดฆ่าคนตายรวมเรียกว่า ความโลภ สำหรับความอยากได้แบบสามัญ เช่น อยากได้เสื้อผ้า อยากรวย อยากเป็นคนดี โดย สุจริตตามวิสัยธรรมดา ไม่ถือว่าเป็นความโลภ อยากได้เงิน 100 ล้านบาท แล้วแสวงหาโดยสุจริต ไม่จัดเป็นโลภะ แต่อยากได้เงินเพียง 1 บาท โดยวิธีทุจริต จัดเป็นโลภะ โลภะ มีลักษณะยืดอารมณ์ไว้อย่างเหนียวแน่น คือเมื่อพอใจในรูป-เสียง-กลิ่น-รส- สัมผัส-ธรรมารมณ์ใด ซึ่งเป็นวัตถุนอกกาย ใจก็แล่นออกจากศูนย์กลางกาย ไปยึดติดวัตถุนั้น ค้างไว้ในใจ จากความอยากได้อย่างสามัญ จึงขยายตัวออกเป็นความอยากได้เกินเหตุ แล้วกลาย เป็นความอยากมีพิษ ยากจะสลัดทิ้ง หรือแกะออก เหมือนลิงติดตั้ง หรือติดกาวเหนียว ๆ แล้ว แกะไม่ออก จึงถูกนายพรานจับตัวเอาไปทำอย่างไรก็ได้ตามชอบใจ โลภะ -มีเหตุใกล้ชิดท่าให้เกิด คือ มีความชอบใจในธรรมฝ่ายต่ำาที่ทําให้เกิดกิเลสเป็น เชื้ออยู่แล้ว เช่น ความฟุ่มเฟือย ความเอาเปรียบ ความเห็นแก่ได้ ฯลฯ โลภะ –จึงเปรียบเสมือนชะลอม ใส่น้ำไม่รู้จักเต็ม มักก่อให้เกิดความเร่าร้อนคิด ที่จะทำทุจริตต่าง ๆ เพื่อให้ได้สิ่งนั้น ๆ มาครอบครอง ที่ไม่เคยคิดจะพูด จะทำ ก็คิด ที่เคย คิดบ้างแล้วก็กำเริบรุนแรงยิ่งขึ้น การละโลภะ -ใช้สติยับยั้งไว้ก่อน อย่าลุอำนาจแก่ความอยากนั้น ๆ 2) โทสะคืออะไร -ใช้ปัญญาพิจารณาผลได้ ผลเสีย ให้เกิดหิริโอตตัปปะ -การบำเพ็ญธรรมตรงข้ามกับโลภะ คือ การบริจาคทานเป็นนิตย์ โทสะ –เป็นกิเลสประเภทที่บีบบังคับใจให้ร้อนรน หงุดหงิด ขัดเคือง ชิงชังได้ง่ายผิด บทที่ 4 ห ลั ก ธ ร ร มสำคัญในพระไตรปิฎก DOU 101 ธรรม