โทสะและผลกระทบ : หน้า 103/210

ปกติ เป็นผลให้คิดอยากทําลายล้างผลาญคนอื่น สิ่งอื่นให้ได้รับอันตรายเสียหาย เช่น ทำให้ เขาบาดเจ็บ อับอาย เสียหน้า เสียทรัพย์ รวมเรียกว่า คิดประทุษร้าย หรือความโกรธ ความคิดประทุษร้ายอันเนื่องมาจากความไม่พอใจฝ่ายตรงข้ามเท่านั้นจึงจัดว่าเป็นโทสะ เช่น ยิงนก ฆ่าหนู เพราะโกรธที่มันลงมากินข้าวในนา แต่ถ้าคิดประทุษร้ายด้วยเหตุอื่น เช่น คิดยิงนก ตกปลา ล่าสัตว์ เพราะเห็นว่าเป็นกีฬาสนุก ๆ จัดว่า เป็นโมหะ โทสะ – มีลักษณะดุร้ายเหมือนอสรพิษที่ถูกตีแล้วไม่ตาย คือเมื่อบุคคลเผลอสติ เกิด ความมานะถือตัวว่า ตนเด่นกว่าเขา ตนด้อยกว่าเขา หรือตนเสมอกับเขาก็ดี ครั้นถูกกระทบ เข้าด้วยรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ธรรมารมณ์ใด ซึ่งไม่น่าพอใจ ก็เกิดความคิดขัดเคือง หงุดหงิด หากระงับไม่ได้ก็จะขยายตนเป็นเหตุให้เกิดความคิดชั่วร้ายถึงกับทะเลาะวิวาท กลั่นแกล้ง ทำร้าย ฆ่ากัน อันเป็นเหตุให้ตนเองและผู้อื่นเดือดร้อน เหมือนคนที่เป็นศัตรูได้โอกาสล้างแค้นกัน โทสะ -เมื่อเกิดกับผู้ใด ย่อมทำให้ผู้นั้น คิดทำลายทุกสิ่งทุกอย่างแม้ตนเอง นับตั้งแต่ 1) ทำลายระบบความคิด 2) ทำลายสุขภาพร่างกายและจิตใจ 3) ทำลายทรัพย์สิน 4) ชอบ ก่อกรรมทำเข็ญเป็นอันตรายต่อสังคม เข้าทำนองใครขอความดีก็ไม่ให้ใครให้ก็ไม่ยอมรับหนำซ้ำ เอาไฟเผาความดีข้างในตนเสียอีกด้วย โทสะ จึงเปรียบเสมือนลูกระเบิดในใจ พอมันระเบิดก็ทำลายตนเองเป็นสิ่งแรก แล้วทําลายทั้งคน ทั้งสิ่งของข้างเคียงภายหลัง การละโทสะ - ด้วยการใช้สติยับยั้งไว้ก่อน - ด้วยการใช้ปัญญาพิจารณาให้เห็นโทษ - ด้วยการตั้งใจรักษาศีล 5 ป้องกันไว้ก่อน -ด้วยการนําเพ็ญธรรมตรงข้ามกับโทสะ คือ แผ่เมตตาอยู่เป็นนิตย์ 3) โมหะคืออะไร โมหะ - เป็นกิเลสประเภทบีบบังคับใจให้งุนงง หลงใหล งมงาย มัวเมา มืดบอด ขาด เหตุผล เมื่อเกิดขึ้นแล้วย่อมปิดบังใจของผู้นั้นไม่ให้รู้ถึงความจริงของสิ่งที่ตนได้เห็นได้ยินได้กลิ่น ได้ลิ้มรสได้สัมผัส แล้วคิดลุ่มหลงต่าง ๆ นานาด้วยความเขลาเบาปัญญาไม่ให้รู้จักบาปบุญคุณโทษ ผิดชอบชั่วดี เช่น ลุ่มหลงในสุรา นารี พาชี กีฬาบัตร ฯลฯ รวมเรียกว่า ความหลง 102 DOU คู่มือ พุ ท ธ ม า ม กะ