การคำนวณเม็ดทรายและน้ำในมหาสมุทร : หน้า 150/210

อตฺถิ เต โกจิ คณโก วา มุททิโก วา สงฺขายโก วา โย ปโหติ คงคาย วาลิก คเณฑ์ เอตฺตกา วาลิกา อิติ วา ฯเปฯ เอตฺตกานิ วาลิกสตสหัสสานิ อิติ วาติฯ แปลว่า พระองค์มีนักคำนวณ หรือนักประเมิน หรือนักประมาณอยู่หรือไม่ ที่จะ คำนวณเม็ดทรายแห่งแม่น้ำคงคาได้ว่า เม็ดทรายมีเท่านี้ หรือว่า เม็ดทรายมีเท่านี้ร้อย หรือว่า เม็ดทรายมีเท่านี้พัน หรือว่า เม็ดทรายมีเท่านี้แสน ? พระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสตอบว่าไม่มีนักคำนวณที่สามารถนับเม็ดทรายแห่งแม่คงคาได้ เท่านั้นยังไม่พอ นางเขมาภิกษุณียังถามต่อไปอีกว่า พระองค์มีนักคำนวณ หรือ นักประเมิน หรือนักประมาณ ที่สามารถคำนวณน้ำในมหาสมุทรได้ว่า มีเท่านี้ขัน (อาฬหกะ) ? มีเท่านี้ร้อยขัน หรือว่า de มีเท่านี้พันขัน หรือว่า มีเท่านี้แสนขัน ? พระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสตอบว่า “ไม่มีนักคำนวณคนใด ที่จะคำนวณน้ำในมหาสมุทร ออกมาเป็นขัน ๆ ได้” นางเขมาภิกษุณี ทูลถามว่า “เพราะเหตุใดจึงคำนวณไม่ได้” พระเจ้า ปเสนทิโกศล ตรัสตอบว่า “เพราะมหาสมุทรล้ำลึกประมาณไม่ได้ หยั่งถึงได้ยากยิ่ง” พระนาง เขมาภิกษุณีได้ทูลตอบ ในลักษณะสรุปประเด็นสำคัญว่า เอวเมว โข มหาราช เยน รูเปน ตถาคต ปญฺญาปะมาโน ปญฺเยกฯ ต์ รูป ตถาคตสุส ปหิน อุจฉิมนมูล ตาลาว ถุกต์ อนภาวงฺคต์ อายตี อนุปปาทธมุมฯ รูปสงฺขยาวิมุตโต โข มหาราช ตถาคโต คมฺภีโร อปุปเมโย ทุปปริโยคาฬโหฯ เสยฺยถาปิ มหาราช มหาสมุทโทฯ ปั หาเรื่อง บทที่ 6 ปั ญ ห า เ รื่ อ ง น พ พาน DOU 149