พระไตรปิฎก : หน้า 77/210

คำว่า “ปิฎก” แปลว่า “ตะกร้า” หมายถึง ภาชนะสำหรับใส่สิ่งของ คำว่าปิฎกนี้ได้นำา มาใช้เป็นชื่อหมวดหมู่พระธรรมวินัยคือ แยกออกเป็นสามตะกร้า หรือ 3 หมวดใหญ่ ๆ นั่นเอง โดยวินัยคือค่าสั่งนั้นแยกไว้หมวดหนึ่งเรียกว่า “พระวินัยปิฏก” ส่วนธรรมคือค่าสอนแยกออกเป็น 2 หมวด ได้แก่ “พระสุตตันตปิฎก” หรือหมวดพระสูตร คือคำสอนที่ทรงแสดงแก่บุคคลต่าง ๆ ในแต่ละโอกาส ส่วนคำสอนที่แสดงแต่ข้อธรรม ไม่กล่าวว่าแสดงแก่ใคร ที่ไหน ได้แก่ เรื่องจิต เจตสิก รูป นิพพาน อันนี้เรียกว่า “พระอภิธรรมปิฎก ทั้งนี้พระสูตรและพระอภิธรรมก็ไม่ได้เป็นสิ่งใหม่ที่เพิ่มมาภายหลัง แต่เป็นพุทธพจน์ ดั้งเดิมดังที่บันทึกไว้ในเรื่องการจัดเสนาสนะของพระทัพพมัลลบุตรว่า “ภิกษุเหล่าใดเป็นผู้ทรง พระสูตร ท่านก็จัดเสนาสนะรวมภิกษุเหล่านั้นไว้แห่งหนึ่ง เพื่อให้ซักซ้อมพระสูตรกัน ภิกษุ เหล่าใดเป็นผู้ทรงพระวินัย ท่านก็จัดเสนาสนะรวมภิกษุเหล่านั้นไว้แห่งหนึ่ง เพื่อให้วินิจฉัย พระวินัยกัน ภิกษุเหล่าใดเป็นผู้ทรงพระอภิธรรม ท่านก็จัดเสนาสนะรวมภิกษุเหล่านั้นไว้ แห่งหนึ่ง เพื่อให้สนทนาพระอภิธรรมกัน” ในสมัยนั้นยังไม่มีการจารึกพระไตรปิฎกเป็นลายลักษณ์อักษร อาศัยความจำเป็นหลัก โดยอาจารย์จะท่องจำแล้วบอกปากเปล่าแก่ศิษย์ผู้จะต้องรับภาระท่องจำกันต่อ ๆ ไป และเมื่อ ท่องจําได้ก็มาสวดซักซ้อมพร้อมกัน เพื่อตรวจเช็คความถูกต้องระหว่างกันและเพื่อตอกย้ำให้ เกิดความแม่นยำมากขึ้น ทำให้เกิดประเพณีสวดมนต์ การท่องจำ และการบอกเล่าต่อ ๆ กัน เรื่อยมาเรียกว่าการศึกษาระบบนี้ว่า “มุขปาฐะ” คือ การเรียนจากคำบอกเล่าจากปากของอาจารย์ พระไตรปิฎกถูกเก็บรักษาและถ่ายทอดมาด้วยมุขปาฐะนี้จนกระทั่งมีจารึก เป็นลายลักษณ์อักษรลงในใบลานครั้งแรกในการสังคายนาครั้งที่ 5 ซึ่งจัดขึ้นที่ประเทศศรีลังกา ในพ.ศ. 433 ในรัชสมัยของพระเจ้าวัฏฏคามณีอภัย โดยจารึกด้วยภาษามคธดังหลักฐานว่า “ในพุทธศตวรรษที่ 5 พระสงฆ์ในศรีลังกาได้ปรารภกันว่า ความทรงจำของบุคคลได้เสื่อมลง การที่จะทำให้จำพระธรรมวินัยได้หมดเป็นเรื่องยาก จึงได้มีการประชุมสังคายนาครั้งที่ 5 ขึ้น แล้วจารึกพระไตรปิฎกเป็นตัวอักษรโดยใช้ภาษามคธ ซึ่งเป็นภาษาที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เทศน์สอน” 1 2 3 มก, สังฆาทิเสสสิกขาบทที่ 8, พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปฐมภาค, (กรุงเทพฯ : มก, 2543), เล่ม 3 ข้อ 541 หน้า 448. มจร, พระวินัยปิฎก มหาวรรค, (กรุงเทพฯ : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2539), เล่ม 4 หน้า [1] ญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราชสกลมหาสังหปริณายก, สมเด็จพระ (เจริญ สุวฑฒโน), ธรรมดุษฎี, (กรุงเทพฯ : ส่องสยาม, 2537), หน้า 25. 76 DOU คู่มือ พุ ท ธ ม า ม กะ