ประเภทของนิพพาน : หน้า 143/210

6.1 ประเภทของนิพพาน บทที่ 6 ปัญหาเรื่องนิพพาน คำว่า “นิพพาน” เป็นชื่อของเป้าหมายสูงสุดของชาวพุทธ ตามตำรา นิพพานมี 2 อย่าง 1. นิพพานของพระอรหันต์ที่ยังมีชีวิตอยู่ เรียกตามศัพท์เทคนิคทางพระพุทธศาสนาว่า สอุปาทิเสสนิพพาน นิพพานชนิดนี้ นักวิชาการสมัยใหม่ บางท่านเรียกว่า นิพพานทางจิตวิทยา เพราะ เป็นประสบการณ์ทางจิตขั้นสูงของพระอรหันต์ ผู้ดับกิเลสทุกชนิดได้อย่างเด็ดขาดแล้ว จิตใจ ของท่าน มีแต่ความสว่าง ความสะอาด ความสงบสุขตลอดกาล นิพพานชนิดนี้ไม่มีปัญหาอะไร เพราะเป็นประสบการณ์ในปัจจุบัน ถ้าอยากรู้ว่ามีจริง หรือไม่ ก็อาจพิสูจน์ดูได้ด้วยการปฏิบัติตามมรรคมีองค์ 8 ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า และ พระอรหันตสาวกทั้งหลาย ปฏิบัติได้ผลมาแล้ว 2. นิพพานอีกชนิดหนึ่งเรียกว่า อนุปาทิเสสนิพพาน หมายถึง นิพพานของพระ- อรหันต์ที่สิ้นชีพดับขันธ์แล้ว นิพพานชนิดนี้ มีปัญหาถกเถียงกันมาก และถกเถียงกันมา ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน มีคนทูลถามพระพุทธเจ้ามาตั้งแต่สมัยพุทธกาลแล้วว่า พระอรหันต์ สิ้นชีพแล้ว อะไรเกิดขึ้น ท่านยังมีอยู่หรือไม่มีอยู่ ความจริง พระพุทธเจ้าและพระอรหันตสาวก ก็ได้ประทานคำตอบไว้แล้ว ในพระไตรปิฎก แต่ถึงกระนั้น คนก็ยังถามและถกเถียงกันอยู่ เพราะ เหตุไร ก็เพราะคำตอบเหล่านั้น ยังไม่ชัดเจนพอ บางทีก็ตอบเชิงปฏิเสธ (Negative) ว่า นั่นก็ ไม่ใช่ นี้ก็ไม่ใช่ ไม่ใช่อะไรสักอย่าง บางทีก็ตอบว่า นิพพานลึกซึ้งจนพูดถึงไม่ได้ อธิบายไม่ได้ ด้วยท่าทีแบบนี้ จึงมีชาวพุทธเถรวาทเป็นอันมาก เช่น ท่านพุทธทาส เป็นต้น ยอมรับ เฉพาะนิพพานทางจิตวิทยาเท่านั้นไม่ยอมรับนิพพานที่เป็นสภาวธรรมอันหนึ่ง ที่มีอยู่โดยตัวเอง ในเอกภพ หรือที่นักวิชาการสมัยใหม่ (ศาสตราจารย์ ดร.วิทย์ วิศทเวทย์) เรียกว่า นิพพานแบบ อภิปรัชญา (Metaphysical Nirvana) ท่านเหล่านี้เชื่อว่า เมื่อพระอรหันต์สิ้นชีพดับขันธ์ลง ทุกสิ่งทุกอย่างก็สิ้นสุดลงแค่นั้น ชีวิตของท่านดับไป เหมือนไฟหมดเชื้อ เหมือนตาลยอดด้วน ไม่มีอะไรเหลืออยู่เลย 142 DOU คู่มือ พุทธมามกะ