ความไม่ประมาทและการทำความดี : หน้า 96/210

พระเดชพระคุณพระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร) อธิบายขยายความเรื่องความ ไม่ประมาทไว้ในกัณฑ์ที่ว่าด้วยเรื่องปัจฉิมวาจาว่า “ความประมาท คือ เผลอไป ความไม่ประมาท คือ ความไม่เผลอ ไม่เผลอละใจจดใจ จ่อทีเดียว ท่านจึงได้อุปมาไว้ ไม่ประมาท ไม่เผลอในความเสื่อมไปในปัจฉิมวาจา นึกถึงความ เสื่อมอยู่เสมอ นึกหนักเข้า ๆ แล้วใจหาย นี่เรามาคนเดียวหรือ นี่เราก็ตายคนเดียว บุรพชน ต้นตระกูลของเราไปไหนหมด ตายหมด เราล่ะก็ตายแบบเดียวกัน ตกใจละคราวนี้ ทำชั่วก็ เลิกละทันที รีบทำความดีโดยกะทันหันทีเดียว เพราะไปเห็นอ้ายความเสื่อมเข้า ถ้าไม่เห็น ความเสื่อมละก็ กล้าหาญนักทำชั่วก็ได้ ด่าว่าผู้หลักผู้ใหญ่ได้ตามชอบใจ 4.4 ละชั่ว ทำดี ทำใจให้ผ่องใส หลักธรรมทั้งหมดในพระไตรปิฎกนอกจากจะรวมลงในความไม่ประมาทเพียงข้อเดียว แล้ว ยังสามารถขยายออกเป็น 3 ข้อได้ ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสไว้ในมหาปทานสูตรเรื่อง โอวาทปาฏิโมกข์ว่า 1) การไม่ทำบาปทั้งสิ้น (ละชั่ว) 2) การยังกุศลให้ถึงพร้อม (ทำดี) 3) การทำจิตของตนให้ผ่องใส (ทำใจให้ผ่องใส) นี้เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย 2 1) การไม่ทำบาปทั้งสิ้น มาจากภาษาบาลีว่า สพฺพปาปสฺส อกรณ์ หมายถึง ไม่ทำชั่ว ด้วยกาย ด้วยวาจา และด้วยใจ สพฺพปาปสฺส อกรณีนี้ครอบคลุมพระวินัยปิฎกทั้งหมด หากจัด เข้าในไตรสิกขาก็จะตรงกับ “ศีลสิกขา” 2) การยังกุศลให้ถึงพร้อม มาจากภาษาบาลีว่า กุสลสฺสูปสมฺปทา หมายถึง ทำความดี ให้มีขึ้นด้วยกาย ด้วยวาจา และด้วยใจ กุสลสสูปสมฺปทา นี้ครอบคลุมพระสุตตันตปิฎกทั้งหมด หากจัดเข้าในไตรสิกขาก็จะตรงกับ “จิตสิกขา” 1 2 พระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร), มรดกธรรมของหลวงพ่อวัดปากน้ำ (พระมงคลเทพมุนี), กัณฑ์ 15 ปัจฉิมวาจา (กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้ง แอนด์ พับลิชชิ่ง, 2539), หน้า 199, มก, มหาปทานสูตร, พระสุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค, (กรุงเทพฯ : มก, 2543), เล่ม 13 ข้อ 54 หน้า 55. บทที่ 4 หลักธรรมสำคัญในพระไตรปิฎก DOU 95