ความหมายของนิพพาน : หน้า 149/210

ทั้งปวงเป็นอนัตตา คือไม่พึงยึดถือว่า เป็นตัวเราของเรา แม้ว่าจะบรรลุถึงนิพพาน ไม่เกิดอีก แต่ ก็ไม่สูญ เป็นสิ่งที่มีอยู่ แต่ว่าเมื่อถอนธรรมทั้งปวงเสียได้หมด ก็เป็นอันว่า ถอนวาทะที่จะพูด เสียทุกทาง จึงไม่มีทางที่จะบัญญัติถ้อยคำขึ้น พูดถึงว่าอะไรต่อไป เป็นอันยุติ เพราะเมื่อยังไม่ยุติ ยังพูดถึงกันอยู่ว่า เป็นนั่นเป็นนี่ ก็แปลว่า ยังไม่จบยังไม่สิ้น เมื่อจบสิ้น ก็แปลว่า ยุติที่จะพูด ถึงกันต่อไป ไม่มีที่จะยกขึ้นมา เป็นนั่น เป็นนี่ อะไรอีกต่อไป ท่านจึงเปรียบเหมือนดังว่า ไฟสิ้น เชื้อดับไป ไม่ถึงความนับว่า ไฟไปทางไหน อย่างไร แต่ว่าไฟก็ไม่สูญ ฉันใดก็ดี ท่านผู้ที่บรรลุ นิพพานสิ้นกิเลสและกองทุกข์ทั้งหมดแล้ว ดับขันธ์ไม่เกิดอีก ก็เป็นผู้ที่ไม่สูญ แต่ก็พ้นจากทาง ถ้อยคำ ที่จะกล่าวถึงว่าอะไร เป็นอันยุติกันเสียทีหนึ่ง จะพูดว่าจิต ว่าวิญญาณ หรืออะไรก็ไม่ได้ ทั้งนั้น จะพูดว่าตัวตนก็ไม่ได้ทั้งนั้น 6.7 สิ่งนั้นมีมากดุจเม็ดทรายในแม่น้ำคงคาและดุจน้ำในมหาสมุทร บางสํานักถูกกล่าวหาว่า สอนพระนิพพานที่เป็นอัตตา เพราะสอนว่า พระสัมมา สัมพุทธเจ้าที่ปรินิพพานไปแล้วในอดีต ยังอยู่ในแดนนิพพาน มีจำนวนมากกว่าเม็ดทรายใน มหาสมุทร เป็นการบิดเบือนพระไตรปิฎก เป็นการจ้วงจาบพระธรรมวินัย 2 แต่ปรากฏว่า ในพระไตรปิฎก มีพระพุทธพจน์ที่มีลักษณะเปรียบเทียบพระตถาคตที่ ปรินิพพานไปแล้ว กับเม็ดทรายในแม่น้ำคงคา และกับปริมาตรของน้ำในมหาสมุทรดังนี้ วันหนึ่ง พระเจ้าปเสนทิโกศลได้สนทนาธรรมกับนางเขมาภิกษุณี และได้ตรัสถาม ปัญหาสำคัญที่คนมักจะถามกันอยู่ เสมอว่า “โหติ ตถาคโต ปริ มรณาฯ” เป็นต้น แปลว่า เบื้องหน้าแต่ตาย พระตถาคตยังมีอยู่หรือ ? ไม่มีอยู่หรือ ? มีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ ด้วยหรือ มีก็ไม่ใช่ ไม่มีก็ไม่ใช่ หรือ นางเขมาภิกษุณีทูลตอบว่า “พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไม่ทรงตอบปัญหาเหล่านี้” พระเจ้า ปเสนทิโกศลตรัสถามว่า “เพราะเหตุใด” นางเขมาภิกษุณียังไม่ตอบคำถามนั้นโดยตรง แต่ ย้อนถาม พระเจ้าปเสนทิโกศลก่อน เพื่อเป็นการปูทางเดินไปสู่คำตอบในขั้นสุดท้าย นางถามว่า 2 พุทธชัยมงคลคาถาบรรยา, ธรรมจักษุ, ปีที่ 83 ฉบับที่ 6 ประจำเดือนมีนาคม 2542, หน้า 18-19. มก, สุตฺตนฺตปิฎเก สํยุตฺตนิกายสฺส สฬายตนวคฺโค (สยามรฏฐสฺส เตปิฎก), (กรุงเทพฯ : มก, 2538), เล่ม 18 ข้อ 754-761 หน้า 456-462. 148 DOU คู่มือ พุทธมามกะ