ภาษาบาลีและการจารึกพระไตรปิฎก : หน้า 78/210

ภาษามคธนั้นมีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “บาลี” แปลว่า “เป็นต้นแบบ” หรือ เป็นแบบ อย่าง ค่านี้ใช้เรียกเป็นชื่อคันนา ซึ่งเป็นแนวบอกเขตของนา เป็นเครื่องกั้นน้ำหรือยัง สำหรับ ใช้ในนา จึงนำคำนี้มาใช้เรียกพระไตรปิฎกที่จารึกไว้เป็นต้นแบบนั้นว่า “บาลี” คือ เป็นแนว เขตสำหรับที่จะแสดงว่า นี้เป็นพุทธวจนะ และในขณะเดียวกันก็เป็นเครื่องกั้น เป็นเครื่อง ป้องกันไม่ให้สัทธรรมปฏิรูป คือ ค่าสอนที่เป็นของแปลกปลอมเข้ามา คือว่า ถ้านอกจากนี้แล้ว ไม่ใช่ ถ้าเป็นในนี้แล้วจึงใช่ แต่ก็พึงทราบว่า ภาษาบาลี นั้นไม่ได้เป็นชื่อของภาษาโดยตรง ชื่อ ของภาษาโดยตรงคือภาษามคธ หรือ มาคธี คือ ภาษาของชาวมคธ แต่ทั้งนี้คำว่า “ภาษาบาลี” เป็นคำที่บุคคลทั่วไปคุ้นเคยมากกว่า คำว่า “ภาษามคธ ดังนั้นเมื่อจะกล่าวถึงภาษาที่บันทึกพระไตรปิฎกก็จะใช้คำว่า “ภาษาบาลี” เป็นหลัก ธรรมเนียมของสงฆ์นั้นถือกันว่า สังฆกรรมทั้งปวงให้ใช้ภาษาบาลีเช่นการอุปสมบท หรือ บทสวดมนต์ทั้งหลาย ภาษาไทยของเราก็นำเอาภาษาบาลีมาใช้จำนวนมาก เช่น คำว่า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ก็เป็นภาษาบาลีทั้งนั้น เอามาใช้เป็นคำไทย เพราะว่าการจะเอา คำไทยแท้ ๆ มาใช้นั้นเป็นเรื่องยากมากหรือว่าหาไม่ได้ ที่จะให้มีความหมายครอบคลุมค่าเดิม ได้ เช่น คำว่า “พระพุทธ” จะใช้คำไทยว่าอะไรจึงจะให้ความหมายครอบคลุมทั้งหมด เป็นเรื่อง ยาก เพราะฉะนั้นจึงต้องนำภาษาบาลีมาใช้ ในการจารึกพระไตรปิฎกลงในใบลานครั้งแรกนั้น ท่านใช้อักษรสิงหลเขียนภาษาบาลี เพราะบาลีที่เก็บพุทธวจนะไว้นั้นเป็นเพียงเสียงสวดมนต์ที่ท่องสืบต่อกันมา ต่อมาประเทศอื่น ๆ ก็ได้จารึกภาษาบาลีลงใบลานโดยใช้อักษรของประเทศนั้น ๆ ในปัจจุบันเมื่อมีการพิมพ์หนังสือ เจริญขึ้น ทำให้มีพระไตรปิฎกฉบับอักษรต่าง ๆ เช่น ฉบับอักษรสิงหลของลังกา ฉบับอักษร เทวนาครีของอินเดีย ฉบับอักษรขอม ฉบับอักษรพม่า ฉบับอักษรไทย และฉบับอักษรโรมัน ของสมาคมบาลีปกรณ์แห่งอังกฤษ ๆ พระไตรปิฎกฉบับอักษรไทยมีขึ้นครั้งแรกในรัชกาลที่ 5 คือในระหว่าง พ.ศ. 2431 - 2436 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงให้คัดลอกพระไตรปิฎกอักษรขอมใน ใบลานออกมาเป็นอักษรไทย แล้วชำระแก้ไขและจัดพิมพ์ขึ้นเป็นเล่มหนังสือได้ 39 เล่ม นับ เป็นครั้งแรกที่ได้มีการจัดพิมพ์พระไตรปิฎกเป็นรูปเล่มหนังสือด้วยอักษรไทย 1 พระอมรเมธาจารย์ (นคร เขมปาลี ป.ธ. 6), พระเมธีธรรมาภรณ์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต ป.ธ. 9) และคณะ, พระไตรปิฎกปริทัศน์, (กรุงเทพฯ : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2538), หน้า 3. บทที่ 3 พระรัตนตรัย DOU 77