นิพพานและพระอรหันต์ : หน้า 147/210

6.5 นิพพานไม่รู้จักเต็มด้วยพระอรหันต์ มีพระพุทธพจน์อีกแห่งหนึ่ง ที่แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่า พระอรหันต์ดับขันธ์แล้ว มิได้ สูญหายไปเลย เหมือนทัศนะของพวกถือนิพพานแบบจิตวิทยา แต่ได้บรรลุถึง หรือเข้าถึง นิพพานธาตุ ชนิดที่เรียกว่า อนุปาทิเสสนิพพาน ที่มีอยู่จริงในเอกภพ พระพุทธองค์ตรัสไว้ใน คัมภีร์อุทานว่า เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ยา จ โลเก สวนฺติโย มหาสมุทท์ อปเปนติฯ ยา จ อนุตลิกขา ธารา ปปตนฺติ น เตน มหาสมุททสฺส อนตฺติ วา ปรตฺต วา ปญฺญายติ เอวเมว โข ภิกฺขเว พหูปิ ภิกขู อนุปาทิเสสาย นิพพานธาตุยา ปรินิพพานยนต์ น เตน นิพพานธาตุยา อนตฺต วา ปูรตต์ วา ปญฺญายติฯ 1 แปลว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แม่น้ำทั้งหลาย ในโลกและสายน้ำจากห้วงเวหา ย่อม หลั่งไหลสู่มหาสมุทร แต่มหาสมุทร ก็ไม่ปรากฏว่า มีความพร่อง หรือความเต็มเพราะเหตุนั้น ฉันใด แม้ภิกษุทั้งหลายจะปรินิพพาน ด้วยอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ นิพพานธาตุก็มิได้ พร่องหรือเต็มด้วยเหตุนั้น ฉันนั้น” พระพุทธพจน์บทนี้ แสดงให้เห็นชัดเจนว่า นิพพานในฐานะเป็นแดนอายตนะอันหนึ่ง มีอยู่จริง เปรียบเหมือนมหาสมุทรมีอยู่จริง และแสดงให้เห็นต่อไปว่า พระอรหันต์ดับขันธ์แล้ว มิได้สูญหายไปเลย แต่ยังไปมีความสัมพันธ์ ความเกี่ยวพัน ความต่อเนื่อง หรือการต่อเชื่อม แบบใดแบบหนึ่งกับนิพพานนั้น แบบเดียวกับสายน้ำทั้งหลายในโลก มีความต่อเชื่อมกับ มหาสมุทร ลักษณะของการต่อเชื่อม ชวนให้คิดว่า นิพพานอยู่นิ่ง ๆ พระอรหันต์ทั้งหลาย เคลื่อนไหวไปหา หรือเข้าสู่ หรือบรรลุถึงแบบเดียวกับสายน้ำทั้งหลาย เป็นฝ่ายเคลื่อนไหวเข้า สู่มหาสมุทร ในพระพุทธพจน์บทนี้ มีการพูดถึงการที่พระนิพพาน ไม่รู้จักตื้นเต็ม หรือพร่อง แสดง ให้เห็นว่า นิพพานนั้นยิ่งใหญ่เหมือนมหาสมุทร สามารถรับพระอรหันต์ได้ไม่จำกัด 1 2 มก, สุตฺตนฺตปิฏเก ขุททกนิกายสฺส อุทาน (สยามรฏฐสฺส เตปิฎก), (กรุงเทพฯ :มก, 2538), เล่ม 25 ข้อ 118 (5) หน้า 157. มก, อุโปสถสูตร, พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อุทาน, (กรุงเทพฯ : มก, 2543), เล่ม 44 หน้า 527. 146 DOU คู่มือ พุทธมามกะ