ศาสตร์และศิลป์แห่งความเป็นครู : หน้า 123/216

คุณค่าและความจำเป็นในการปลูกฝังสัมมากรี ๑๐ จากธรรมบรรยายที่ผ่านมา แสดงให้เห็นว่ามรรคองค์แรกมีคุณค่าต่อการดำเนินชีวิตและการอยู่ร่วมกันในสังคมที่สุดจะประมาณได้และเป็นคำตอบว่า ทำไมพ่อแม่และครูอาจารย์จึงต้องปลูกฝัง อธิบายเรื่องนี้ให้แก่มุตธิดาหรือเหล่าศิษย์โดยเร็วที่สุด กล่าวคือ ๑. สำหรับสัมมากรีข้อที่ ๑ ทานมีผลจริง และ ๒ การสงเคราะห์มีผลจริงนั้น ถ้าเด็ก ๆ ได้ลงมือปฏิบัติด้วยตนเองอย่างต่อเนื่อง เขาก็จะประจักษ์ได้ด้วยตนเองว่า ๑) การเป็นผู้ให้ย่อมก่อให้เกิดความอิ่มเอิบใจ ปลื้มใจภูมิใจมากกว่าการเป็นผู้รับ ไม่ว่าจะให้แก่บุคคลประเภทใดก็ตามยิ่งถ้าได้ถวายทานแต่พระภิกษุสงฆ์ ก็ปลื้มใจมากยิ่งขึ้น ทำให้เกิดความคิดว่า บุญมีจริง ทำบุญแล้วมีแต่ความสุขจริง ขณะเดียวกัน ก็ประจักษ์ชัดว่า การทำบุญ ทำบาป มีแต่ความร้อนใจและความทุกข์ ๒) การช่วยเหลือสงเคราะห์คนพิการหรือคนยากจนขึ้นและนำส่งสาร ย่อมทำให้เด็กเกิดปัญญา คิดได้ว่าจะต้องพยายามฝึกฝนตนเองให้สามารถหยัดหยืนขาของตนให้ได้ ไม่ต้องรอให้ใครมาสงเคราะห์ นั่นคือเกิดความคิดเห็นว่าตนจะต้องเป็นที่พึ่งของตน ขณะเดียวกันก็จะช่วยเหลือผู้อื่น หรือเป็นที่พึ่งให้คนอื่น ซึ่งจะทำให้เกิดความภูมิใจในตนเอง ผิดกับการคอยรับความช่วยเหลือจากผู้อื่น เพราะนอกจากจะไม่เกิดความภูมิใจในตนเองแล้วยังอาจรู้สึกมึดมัดด้อยอีกด้วย 2. สำหรับสัมมากรีข้อที่ 3 การยกย่องมีผลจริง เด็ก ๆ ที่ถูกฝึกให้มีสัมมาสยาชิกย่อมชื่นใจ ครับเมื่อตนทำดี ก็จะได้รับการยกย่องทั้งจากครูอาจารย์ เพื่อนฝูง เด็ก ๆ เหล่านี้จึงพยายามแข็งขันทำดี เพราะทำความดีแล้วมีความสุข ความสบายใจ เป็นที่ยอมรับของเพื่อนฯ เด็กเหล่านี้