บทส่งท้าย: ศิลป์กับความสำเร็จในอาชีพ : หน้า 195/216

บทที่ ๗ บทส่งท้าย เหตุปัจจัยให้ประสบความสำเร็จในทุกอาชีพ การทำงานทุกอย่างจะใช้เฉพาะศาสตร์หรือความรู้ความเข้าใจอย่างเดียวไม่พอ จำเป็นต้องมีศิลป์ด้วย ผลงานจึงจะสมบูรณ์ ตัวอย่างเช่น แม่ครัว ๒ คน ทำอาหารอย่างเดียวกัน คือแกงส้มปลาย่างอย่างหนึ่ง โดยมีเครื่องปรุงครบเครื่องเหมือนกัน มีปริมาณเท่ากัน มีคุณภาพเหมือนกัน ทุกประการ แต่ผลผลิตคือแกงส้มทั้ง ๒ หม้อ มีรสชาติเหมือนกัน ความชอบเหมือนกัน ชนให้รับประทานต่างกัน คือหม้อหนึ่งมีรสชาติดี และไม่มีมลิ้น คาวปลาเลย แต่หม้อหนึ่งมีกลิ่นคาวปลารุนแรงจนไม่มีใครอยากรับประทาน เป็นต้น หรือในกรณีวิทยากร ๒ คนที่ทำหน้าที่บรรยายเรื่องเดียวกันในเวลาเท่ากันให้แก่ผู้ง ๒ กลุ่ม ในสถานที่ ๒ แห่ง ครั้นเมื่อการบรรยายสิ้นสุดลง ผู้ฟังกลุ่มหนึ่งรู้สึกประทับใจวิทยากร มาก เพราะได้รับความรู้ความเข้าใจเป็นอย่างดี รู้สึกสนุกสนานชวนให้ติดตามทุกขั้นตอน และอยากมีโอกาสฟังคำบรรยายจากวิทยากรคนนี้อีก ในขณะที่ผู้ฟังอีกกลุ่มหนึ่งพากันนับว่า จะไม่ขอฟังการบรรยายจากวิทยากรคนนี้อีกแล้ว เพราะพูดวกไปวนมา ฟังไม่รู้เรื่องน่าเบื่อ ชวนให้ง่วงนอน เป็นต้น ถามว่าอะไรเป็นเหตุให้ผลงานของแม่ครัวและวิทยากรเหล่านี้แตกต่างกันอย่างมาก คำตอบที่น่าจะถูกต้องประเด็นที่สุดคือ ศิลปะ นั่นเอง กล่าวคือ แม่ครัวที่ขาดศิลปะในการปรุงอาหารย่อมทำอาหารไม่อร่อย วิทยากรที่ขาดศิลปะในการบรรยายหรือการสื่อสาร ย่อม