การฟังตามกันมา : หน้า 168/220

พราหมณ์ทั้งหลายในปัจจุบันนี้ใช้ขับตามบทมนตร์เก่าที่ท่านขับไว้แล้วบอกไว้แล้วรวบรวมไว้แล้ว กล่าวได้ถูกต้อง ตามที่ท่านได้กล่าวไว้บอกได้ถูกต้อง ตามที่ท่านได้บอกไว้แล้ว แม้ท่านเหล่านี้ก็ ไม่ได้กล่าวอย่างนี้ว่า เรารู้สิ่งนี้ เราเห็นสิ่งนี้ นี้เท่านั้นจริง อย่างอื่นไม่จริง....” “สันทกะ...ศาสดาบางคนในโลกนี้ เป็นผู้เชื่อถือการฟังตามกันมา เป็นผู้เชื่อ ว่าจริงด้วยการฟังตามกันมา ศาสดานั้นจึงแสดงธรรมด้วยการฟังตามกันมา ด้วยการถือสืบ ๆ กันมาว่าอย่างนั้น และด้วยการอ้างตำราหรือคัมภีร์ ศาสดาผู้เชี่อด้วยการฟังตามกันมา ผู้เชื่อ ถือว่าจริงด้วยการฟังตามกันมา ย่อมมีการฟังถูกบ้างผิดบ้าง เป็นอย่างนั้นบ้าง เป็นอย่างอื่น บ้าง วิญญูชน (เมื่อรู้ดังนี้ว่า) ลัทธินี้เป็นการประพฤติพรหมจรรย์ที่ไม่น่าไว้วางใจ วิญญูชนไม่ พึงประพฤติอยู่เลย ถึงเมื่ออยู่ก็ทำกุศลธรรมที่ถูกต้องให้สำเร็จไม่ได้...” ดังนั้น กล่าวโดยแท้จริงแล้วการประกาศหลักเกณฑ์การประเมินความเชื่อคือ กาลามสูตรของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเท่ากับเป็นการแนะแนวทางให้บุคคลมีความละเอียด รอบคอบ รู้จักการใช้ปัญญาในการพิจารณาสิ่งที่ได้รับรู้มา ตรวจสอบในสิ่งที่ได้ยินได้ฟังหรือ ได้พบเห็นมาให้ชัดเจนก่อน (โดยไม่ด่วนสรุปเพราะเห็นว่ามีเหตุที่ควรเชื่อได้ 10 ประการ) ซึ่ง ทางออกที่พระองค์ทรงชี้ให้เห็นนี้ ไม่ได้เป็นการกล่าวยกพระพุทธศาสนาและทับถมศาสนาอื่น แต่เป็นวิธีการสอบสวนทวนความให้พบความจริงมากกว่าโดยที่ทรงวางพระองค์เป็นกลาง ขณะ เดียวกันก็ไม่ทรงเห็นด้วยที่จะยึดถือความเชื่อดั้งเดิม หรือการใช้วิธีการถ่ายทอดความรู้แบบ มุขปาฐะ (Oral-history หรือ Story-Telling) มาเป็นแหล่งอ้างอิงที่สมบูรณ์เพียงอย่างเดียว (รวม ทั้งวิธีการอ้างเหตุผลอย่างอื่นในข้างต้น) ด้วย ทั้งนี้ดังที่พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตโต ปัจจุบัน เป็นที่พระพรหมคุณาภรณ์) ได้อธิบายไว้ในลักษณะเดียวกันนี้ว่า “การที่ (พระสัมมาสัมพุทธเจ้า) ทรงห้ามไม่ให้เชื่อนั้น แท้จริงคือ การไม่ให้รีบ สรุปหรือด่วนได้ใจเร็วที่จะยอมรับโดยไม่ไตร่ตรอง ด้วยเหตุนี้การนำเสนอหลักกาลามสูตรของ พระสัมมาสัมพุทธเจ้านี้ก็เพื่อให้ผู้ฟังมีอิสระที่จะตัดสินใจด้วยตนเอง ทั้งนี้พระพุทธองค์ไม่ทรง ชักจูงความเชื่อ เป็นแต่ทรงสอนให้พิจารณาตัดสินเอาตามเหตุผลที่เขาเห็นได้ด้วยตนเอง” เพราะท้ายที่สุดแล้ว หากบุคคลหันมาพิจารณาเหตุผล เชื่อมั่นในการรวบรวม ข้อมูลของตนอย่างดีแล้ว ผลที่จะเกิดขึ้นก็ย่อมเกี่ยวพันกับการ “เข้าถึงธรรมที่พระพุทธองค์ทรง เข้าถึง” ด้วยโดยตรง (เพราะธรรมที่พระองค์เข้าถึงนั้นเป็นสิ่งที่ต้องอาศัยการพิจารณา การ ตรองตามธรรม) ดังที่ได้ทรงชี้ถึงคุณลักษณะไว้ว่าธรรมนั้นเป็นสิ่งที่ “ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบประณีต ใช้เหตุผลคาดคะเนเอาเองไม่ได้ ละเอียด รู้ได้เฉพาะบัณฑิต.... ซึ่งตถาคตรู้แจ้งได้เองแล้วจึงสั่งสอนผู้อื่นให้รู้ตาม...” บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 159