อปทานและการสั่งสมบารมี : หน้า 161/220

บ แต่ละกถาจําแนกเป็นนิทเทสต่าง ๆ โดยสรุป นิทเทสเหล่านั้นมุ่งอธิบายไตรสิกขา คือ ศีล สมาธิ และปัญญา เป็นหลัก เช่น อธิบายศีลไว้ในสีลมยญาณนิทเทส อธิบายสมาธิ พร้อมด้วยอารมณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับสมาธิไว้ในสมาธิภาวนามยญาณนิทเทส นอกจากนี้ยังได้ อธิบายอานาปานัสสติ ฌาน อภิญญา และฤทธิ์ไว้โดยพิสดาร ส่วนปัญญาซึ่งถือเป็นเนื้อหา หลักได้อธิบายไว้โดยพิสดารในญาณกถา โดยเฉพาะสุตมยญาณนิทเทสแห่งมหาวรรค และ ในปัญญาวรรค รวมทั้งได้นำหมวดธรรมที่เกี่ยวข้องมาอธิบายอย่างครบถ้วน เช่น อายตนะ 12, ธาตุ 18, อินทรีย์ 22, ปฏิจจสมุปบาท 12, สัจจะ 4, สามัญญลักษณะ 3 (ไตรลักษณ์), มหาวิปัสสนา 18, วิปัสสนา 40, มัคคญาณ ผลญาณ เล่ม 32 อปทาน ภาค 1 เป็นพระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เล่มที่ 8 ในจำนวน 9 เล่ม และเป็นคัมภีร์ขุททกนิกายคัมภีร์ที่ 13 ในจำนวน 15 คัมภีร์ของขุททกนิกาย มีรูปแบบเป็น ฉันทลักษณ์ล้วน จึงจัดอยู่ในองค์ที่ 4 คือ คาถาในองค์ 9 แห่งนวังคสัตถุศาสน์ โดยเนื้อหา ของอปทาน ภาค 1 นั้น จะประกอบไปด้วย 1) พุทธาปาทาน กล่าวถึงพระประวัติการสั่งสมบารมีของพระพุทธองค์ มี 1 เรื่อง 2) ปัจเจกพุทธาปทาน กล่าวถึงพระประวัติการสั่งสมบารมีของพระปัจเจกพุทธเจ้า มีทั้งหมด 41 เรื่อง 3) เถราปทาน กล่าวถึงประวัติการสั่งสมบารมีของพระเถระผู้เป็นพระอรหันตสาวก ของพระพุทธองค์ ซึ่งเป็นช่วงตอนต้น จํานวน 410 เรื่อง และในการแบ่งวรรคตอนของอปทานภาค 1 นั้น จัดแบ่งออกเป็น 41 วรรค วรรค ละ 10 เรื่อง ยกเว้นวรรคที่ 1 ซึ่งมีชื่อว่าพุทธวรรค เพราะท่านจัดให้พุทธาปทาน และ ปัจเจกพุทธาปทานรวมอยู่ในวรรคนี้ด้วย เนื้อหาของวรรคนี้มีถึง 52 เรื่อง คือ พุทธาปทาน 1 เรื่อง ปัจเจกพุทธาปทาน 41 เรื่อง และเถราปทาน 10 เรื่อง เล่ม 33 อปทาน ภาค 2 พุทธวงศ์ จริยาปิฎก เป็นพระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เล่มที่ 9 นับเป็นเล่มสุดท้ายและเป็นคัมภีร์ขุททกนิกาย 3 เล่มสุดท้าย ประกอบด้วยคัมภีร์ ขุททกนิกายคัมภีร์ที่ 13 อปทาน (ทุติยภาค) คัมภีร์ที่ 14 คือ พุทธวงศ์ และคัมภีร์ที่ 15 คือ จริยาปิฎก ทั้ง 3 คัมภีร์นี้มีรูปแบบอย่างเดียวกัน คือ เป็นการบรรยายโวหารแบบเล่าเรื่อง และ จัดอยู่ในรูปแบบทางวรรณกรรมอย่างเดียวกัน คือเป็นวรรณกรรมประเภทร้อยกรองล้วน ซึ่ง เป็นองค์ที่ 4 คือ คาถาในจำนวน 9 องค์ แห่งนวังคสัตถุศาสน์ ดังมีรายละเอียดพอสังเขปดังนี้ 152 DOU พระไตรปิฎกเบื้องต้น