การสังคายนาครั้งที่ 1 และ 2 : หน้า 77/220

การสังคายนาครั้งที่ 1 หลักฐานฝ่ายเถรวาทว่าสังคายนาพระธรรมกับพระวินัย พระอานนท์เป็นผู้ตอบคำถามเกี่ยวกับพระธรรม หมายถึงว่า พระอานนท์วิสัชนาทั้งสุตตันตปิฎก และอภิธรรมปิฎก แต่ในฉบับของทิเบตกล่าวว่า พระมหากัสสปะเป็นผู้วิสัชนาอภิธรรมปิฎก ส่วน พระอานนท์วิสัชนาสุตตันตปิฎกและพระอุบาลีวิสัชนาวินัยปิฎกกับได้กล่าวพิสดารออกไปอีกว่า สังคายนาสุตตันตปิฎกก่อน พอพระอานนท์เล่าว่าปฐมเทศนาจบ พระอัญญาโกณฑัญญะได้ ยืนยันว่าถูกต้องแล้ว เป็นพระสูตรที่ท่านได้สดับมาเอง แม้เมื่อกล่าวสูตรที่ 2 (อนัตตลักขณสูตร) จบ พระอัญญาโกณฑัญญะก็ให้คำรับรองเช่นกัน รายละเอียดอย่างอื่นที่เห็นว่าฟั่นเฟือ ได้งด ไม่น่ามากล่าวในที่นี้ มีข้อสังเกตอีกอย่างหนึ่งก็คือ ในหนังสือที่อ้างถึงนี้ใช้คำว่า “มาติกา” (มาตรกา) แทนคำว่า อภิธรรมปิฎก การสังคายนาครั้งที่ 2 ฉบับมหายานของทิเบตได้กล่าวคล้ายคลึงกับหลักฐานของ ฝ่ายเถรวาทมากทั้งได้ลงท้ายว่า ที่ประชุมได้ลงมติ ตำหนิข้อถือผิด 10 ประการของภิกษุชาววัชชี อันแสดงว่าหลักฐานของฝ่ายมหายานกลับรับรองเรื่องนี้ ผู้แปล (คือ Rockhill) อ้างว่าได้ สอบสวนฉบับของจีน ซึ่งมีผู้แปลเป็นภาษาอังกฤษแล้ว ก็ไม่ปรากฏว่ากล่าวถึงอะไร นอกจาก จบด้วยการตำหนิข้อถือผิด 10 ประการนั้น ดร.นลินักษะ แห่งมหาวิทยาลัยกัลกัตตา อินเดีย ได้พยายามรวบรวมหลักฐาน ฝ่ายมหายานเกี่ยวด้วยสังคายนาครั้งที่ 2 ไว้อย่างละเอียดเป็น 3 รุ่น คือ รุ่นแรก รุ่นกลาง และ รุ่นหลัง แม้รายละเอียดปลีกย่อยในหลักฐานนั้นจะมีต่างกันออกไปก็ตาม แต่ก็เป็นอันตกลงว่า ฝ่ายมหายานได้รับรองการสังคายนาครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 ร่วมกัน โดยเหตุที่คัมภีร์พระศาสนาฝ่ายมหายานมักมีอะไรหลายอย่างต่างออกไปจาก ของเถรวาท เมื่อเกิดปัญหาว่า คัมภีร์เหล่านั้นมีมาอย่างไร มักจะมีคำตอบว่า มีการสังคายนา ของฝ่ายมหายาน คัมภีร์เหล่านั้นเกิดขึ้นจากผู้ที่สังคายนา ซึ่งเป็นผู้ทรงคุณวุฒิได้รู้ได้ฟังมา คนละสายกับฝ่ายเถรวาท เมื่อตรวจสอบจากหนังสือของฝ่ายมหายาน แม้จะพบว่าสังคายนาผสมกับ ฝ่ายมหายานนั้น เกิดเมื่อสมัยพระเจ้ากนิษกะ ประมาณพ.ศ. 643 ก็จริง แต่ข้ออ้างต่าง มักจะพาดพิงไปถึงสังคายนาครั้งที่ 1 และ 2 คือมีคณะสงฆ์อีกฝ่ายหนึ่งทำสังคายนาแข่งขันกับ อีกส่วนหนึ่ง คือ ๆ 68 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น