ธรรมสกันธะและปรัชญัปติศาสตระ : หน้า 196/220

6. ธรรมสกันธะ ว่าตามหลักฐานจีน คัมภีร์นี้รจนาโดยพระเมาคัลลายนะ ส่วนท่านยโสมิตรและท่านบุสตันกล่าวว่าเป็นผลงานของพระสารีบุตร จากนั้นพระถังซัมจั๋งได้ แปลสู่ภาษาจีน ธรรมสกันธะนี้เป็นคัมภีร์ที่สำคัญ เพราะคัมภีร์สังคีติปรยายะได้นำไปอ้างอิง พระญาณติโลกภิกขุกล่าวว่า เทียบได้กับคัมภีร์วิภังค์ฉบับบาลี และจํานวน 12 บทก็ลงกัน กับคัมภีร์วิภังค์ถึง 14 บท ธรรมสกันธะ ได้แบ่งออกเป็น 21 บท คือ 1) สิกขาบท 2) พระโสดาบัน 3) อจลศรัทธา 4) อารยผล ฯลฯ และสุดท้ายว่าด้วยปฏิจจสมุปบาท 12 Prof.B.C.Law กล่าวว่า ไม่สามารถ เปรียบเทียบกับอภิธรรมปิฎกภาษาบาลีใต้ แต่มีหัวข้อคล้ายกับวิภังค์ฝ่ายบาลี หรือวิสุทธิมรรค ของพระพุทธโฆษาจารย์ก็ได้ 7. ปรัชญัปติศาสตระ ท่านมหาเมาคัลลายนะได้รจนา ต่อมาพระถังซัมจั๋งได้ แปลภาษาจีน ส่วนอาจารย์เสถียร โพธินันทะ กล่าวว่า พระธรรมปาละแปลคัมภีร์นี้แบ่งออกเป็น 3 กัณฑ์ ตามฉบับภาษาทิเบต คือ 1) โลกบัญญัติ 2) การณบัญญัติ 3) กัมมบัญญัติ Prof.B.C.Law กล่าวว่าคัมภีร์นี้เหมือนกับลักขณสูตร ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค ฉบับบาลีมาก Prof.Takakusu ให้ความเห็นว่า เมื่อศึกษาเปรียบเทียบกันระหว่างอภิธรรม ฝ่ายเถรวาทกัยอภิธรรมฝ่ายสรวาสติวาท ไม่มีความเหมือนกันเลย ส่วนท่านญาณติโลกภิกขุ แสดงความคิดเห็นว่า มีเพียงแต่คัมภีร์ธรรมสกันธะเท่านั้นที่ลงกันได้กับคัมภีร์วิภังค์ฝ่ายบาลี นอกจากนี้แตกต่างกันมากมาย คำสอนใดที่ใกล้เคียงกันก็ทำให้ทราบได้ว่า เป็นพุทธพจน์แท้ หรือเป็นพระคัมภีร์ยุคแรก ส่วนที่ต่างกันก็ช่วยให้เรามีโลกทัศน์กว้างไกลและช่วยให้เรากล้า ตีความพระพุทธพจน์ให้หลากหลาย สอดคล้องกับสังคมที่เปลี่ยนแปลงมากขึ้น เพื่อความเจริญ และตั้งมั่นของพระพุทธศาสนาอีกด้วย บทที่ 9 พระไตรปิฎก จ า ก อ ดี ต - ปัจจุบัน DOU 187