การสังคายนาในพระพุทธศาสนา : หน้า 79/220

ในหนังสือจดหมายเหตุของหลวงจีนเงี่ยนจังเล่าว่า พระเจ้ากนิษกะหันมาสนใจ พระพุทธศาสนาและตำราแห่งศาสนานี้ จึงให้อาราธนาพระภิกษุ 1 รูปไปสอนทุก ๆ วัน และเนื่องจากภิกษุแต่ละรูปที่ไปสอนก็สอนต่าง ๆ กันออกไป บางครั้งก็ถึงกับขัดกัน พระเจ้ากนิษกะทรงลังเลไม่รู้จะฟังว่าองค์ไหนถูกต้องจึงปรึกษาข้อความนี้กับพระเถระผู้มีนามว่า ปารสวะ ถามว่าคำสอนที่ถูกต้องนั้นคืออันใดกันแน่ พระเถระแนะนำให้แล้ว พระเจ้ากนิษกะ จึงตกลงพระทัยจัดให้มีการสังคายนา ซึ่งมีภิกษุสงฆ์นิกายต่าง ๆ ได้รับอาราธนาให้มาเข้าประชุม พระเจ้ากนิษกะโปรดให้สร้างวัดเป็นที่พักพระสงฆ์ได้ 500 รูป ผู้จะพึงเขียนคำอธิบาย พระไตรปิฎก คำอธิบายหรืออรรถกถาสุตตันตปิฎก มี 100,000 โศลกและอรรถกถา อภิธรรมอันมีนามว่า อภิธรรมวิภาษามีจำนวน 100,000 โศลก ได้แต่งขึ้นในสังคายนาครั้งนี้ ด้วย เมื่อทําสังคายนาเสร็จแล้ว ก็ได้จารึกลงในแผ่นทองแดงเก็บไว้ในหีบศิลา แล้วบรรจุไว้ใน เจดีย์ที่สร้างขึ้น โดยเฉพาะเพื่อการนี้อีกต่อหนึ่ง มีข้อสังเกตคือกำาหนดกาลของสังคายนาครั้งนี้ ที่ปรากฏในคัมภีร์ฝ่ายทิเบต กล่าวว่ากระทำในยุคหลังกว่าที่หลวงจีนเชี่ยนจังกล่าวไว้ แต่เรื่อง พ.ศ. ที่เกี่ยวกับเหตุการณ์ในพระพุทธศาสนาก็มีข้อโต้แย้งผิดเพี้ยนกันอยู่มิใช่แห่งเดียว จึงเป็น ข้อที่ควรจะได้พิจารณาสอบสวนในทางที่ควรต่อไป การสังคายนาครั้งนี้เป็นของนิกายสัพพัตถิกาวาท ซึ่งแยกสาขาออกไปจากเถรวาท แต่ก็มีพระของฝ่ายมหายานร่วมอยู่ด้วย จึงเท่ากับเป็นสังคายนาผสม สังคายนานอกประวัติศาสตร์ ยังมีสังคายนาอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งไม่ปรากฏในประวัติศาสตร์ และไม่ได้การรับรอง ทางวิชาการจากผู้ศึกษาค้นคว้าทางพระพุทธศาสนา อาจถือได้ว่าเป็นความเชื่อถือปรัมปรา ของพุทธศาสนิกชนฝ่ายมหายานในจีนและญี่ปุ่น คือสังคายนาของพระโพธิสัตว์มัญชุศรีกับ พระโพธิสัตว์ไมเตรยะ (พระศรีอารย์) ทั้งนี้ปรากฏตามหลักฐานในหนังสือประวัติศาสตร์ย่อ แห่งพระพุทธศาสนา 12 นิกาย ของญี่ปุ่น หน้า 51 ซึ่งไม่ได้บอกกาลเวลา สถานที่ และ รายละเอียดไว้ ที่นำมากล่าวไว้ในที่นี้ พอเป็นเครื่องประดับความรู้เกี่ยวกับความเป็นมาแห่ง พระไตรปิฎกในที่มาต่าง ๆ เท่าที่จะค้นหามาได้ เป็นอันว่าได้กล่าวถึงการสังคายนาทั้งของฝ่ายเถรวาทและของมหายานไว้พอเป็น แนวทางให้ทราบความเป็นมาแห่งคำสอนทางพระพุทธศาสนาและโดยเฉพาะคัมภีร์พระไตรปิฎก 70 DOU พระไตรปิฎกเบื้ อ ง ต้ น