การสังคายนาครั้งแรกและมหาสังฆิกะ : หน้า 78/220

1. สังคายนาครั้งแรกที่พระมหากัสสปะเป็นประธาน กระทำที่ถ้ำสัตตบรรณคูหา ข้างเขาเวภารบรรพต กรุงราชคฤห์ มีคำกล่าวของฝ่ายมหายานว่า ภิกษุทั้งหลายผู้มิได้รับเลือก เป็นการกสงฆ์ (คือสงฆ์ผู้กระทำหน้าที่) ในปฐมสังคายนาซึ่งมีพระมหากัสสปะเป็นประธาน ได้ประชุมกันทำสังคายนาขึ้นอีกส่วนหนึ่งเรียกว่าสังคายนานอกถ้ำ และเหตุที่ภิกษุผู้ทํา สังคายนานอกถ้ำมีจำนวนมาก จึงเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า สังคายนามหาสังฆิกะ คือของสงฆ์ หมู่ใหญ่ เรื่องนี้ปรากฏในประวัติของหลวงจีนเฮี้ยนจัง ผู้เดินทางไปดูพระพุทธศาสนาในอินเดีย ที่นายเคงเหลียน สีบุญเรือง แปลเป็นภาษาไทย หน้า 169 และกล่าวด้วยว่า ในการ สังคายนาครั้งนี้ แบ่งออกเป็น 5 ปิฎก คือ พระสูตร, วินัย, อภิธรรม, ปกิณกะ และธารณี แต่หลักฐานของการสังคายนานอกถ้ำครั้งที่ 1 น่าจะเป็นการกล่าวสับสนกับเหตุ ที่เกิดขนานกับการสังคายนาครั้งที่ 2 หรือนัยหนึ่งเอาเหตุการณ์ในสังคายนาครั้งที่ 2 ไปเป็น ครั้งที่ 1 คือ 2. การสังคายนาของมหาสังฆิกะ มีเรื่องเล่าว่า เมื่อภิกษุวัชชีบุตรถือวินัยย่อหย่อน 10 ประการและพระยสะกากัณฑกบุตรได้ชักชวนคณะสงฆ์ในภาคต่าง ๆ มาร่วมกันทำสังคายนา ชำระมลทินโทษแห่งพระศาสนาวินิจฉัยชี้ว่า ข้อถือผิด 10 ประการนั้น มีห้ามไว้ในพระวินัยอย่างไร แล้วได้ทำสังคายนา ในขณะเดียวกันพวกภิกษุวัชชีบุตรซึ่งมีอยู่เป็นจำนวนมาก ก็ได้เรียก ประชุมสงฆ์ถึง 10,000 รูป ทำสังคายนาของตนเองที่เมืองกุสุมปุระ (ปาตลีบุตร) ให้ชื่อว่า มหาสังคีติ คือมหาสังคายนาเป็นเหตุให้เกิดนิกายมหาสังฆิกะ ซึ่งแม้จะยังไม่นับว่าเป็น มหายานโดยตรง แต่ก็นับว่าเป็นเบื้องต้นแห่งการแตกแยกจากฝ่ายเถรวาทมาเป็นมหายาน ในการต่อมา การสังคายนาครั้งนี้ได้แก้ไขเปลี่ยนแปลงของเดิมไม่น้อย หลักฐานของ ฝ่ายมหายานบางเล่มได้กล่าวถึงกำเนิดของนิกายมหาสังฆิกะ โดยไม่กล่าวถึงวัตถุ 10 ประการ ก็มี แต่กล่าวว่า ข้อเสนอ 5 ประการของมหาเทวะเกี่ยวกับพระอรหันต์ว่า ยังมิได้ดับกิเลสโดย บริบูรณ์ เป็นต้น เป็นเหตุให้เกิดการสังคายนาครั้งที่ 2 แล้วพวกมหาสังฆิกะก็แยกออกทำ สังคายนาของตน 3.1.6 การนับครั้งสังคายนาของนิกายสัพพัตถิกวาท การสังคายนาของพระเจ้ากนิษกะ ประมาณปีพ.ศ. 643 (ค.ศ. 100) พระเจ้า กนิษกะผู้มีอำนาจอยู่ในอินเดียภาคเหนือได้สนับสนุนให้มีการสังคายนา อาจกล่าวได้ว่า เป็น สังคายนาแบบผสม ณ เมืองชาลันธร หรือบางแห่งกล่าวว่า เมืองกาษมีระ บทที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 69