ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก : หน้า 174/220

3. ปูชิตา ควรแก่การบูชา เพราะแยกธรรมออกเป็นเสขธรรม อเสขธรรม (ที่ ควรบูชา คือ โลกุตรธรรม) 4. ปริจฉินฺนา คือ กำหนดสภาวะเป็นตอน ๆ คือ ผัสสะ เวทนา 5. อธิกา มีอรรถยิ่ง คือ ปรมัตถะ อีกประการหนึ่ง ท่านผู้รจนาปกรณ์อรรถกถาได้แสดงอรรถของคำไว้ว่า “แสดงความพิเศษยิ่งนัก หัวข้อธรรมที่ท่านแสดงไว้ในอภิธรรม หัวข้อธรรมนั้น ย่อมสุขุมล้ำยิ่งนัก แต่เป็นที่ประจักษ์แก่ปัญญาได้ เป็นฐานแห่งปัญญาแท้ จึงเรียกว่า อภิธรรม” เพื่อความเข้าใจแจ่มแจ้ง อาจสรุปเพื่อขยายในรายละเอียดดังต่อไปนี้ คือ 1. เป็นไปในอรรถว่า เจริญหรือทวีคูณ ข้อธรรมในคัมภีร์อภิธรรม แต่ละข้อ ล้วนมีอรรถกว้างขวางทั้งสิ้น ดุจการเจริญเมตตา งต้องแผ่ขยายให้กว้าง ออกไปโดยลำาดับ ตรงกับคําบาลีว่า วฑฺฒมนโต 2. เป็นไปในอรรถว่า กำหนดหมายข้อธรรมแห่งอภิธรรมนั้น แม้จะมีอรรถ กว้างขวางและลึกซึ้งอย่างไร ย่อมหมายลงได้ว่าอย่างนั้น ๆ ดุจการ กำหนดวัน เดือน ปี อันหมุนเวียนอยู่ได้ หรือดุจดวงจิตอันเกิดขึ้นมาก ดวง แต่ก็ย่อมกำหนดได้ว่ามีรูปเป็นอารมณ์บ้าง มีเสียงเป็นอารมณ์บ้าง เป็นต้น ตรงกับคำบาลีว่า สกุลกขณา 3. เป็นไปในอรรถว่า ควรบูชาข้อธรรมแห่งอภิธรรมนั้นทุกข้อ นักปราชญ์ควร บูชาแท้ ดุจจอมจักรพรรดิ์ที่พระราชาทั้งหลายต้องบูชา หรือดุจเสกขธรรม อเสกขธรรม โลกุตรธรรม เป็นธรรมที่ผู้ปฏิบัติควรบูชาแท้ ตรงกับค่า บาลีว่า ปูชิตา ๆ 4. เป็นไปในอรรถว่า กำหนดตอน ข้อธรรม แห่งอภิธรรมนั้นถึงสุขุมลุ่มลึก เพียงไร ก็จำกัดความลงได้ว่าอย่างนั้น ๆ โดยมิต้องให้เคลือบคลุมหรือ คละปนกัน ดุจกำหนดคำสอนในศาสนานี้ลงว่า นี้ธรรม นี้วินัย หรือดุจ กำหนดสภาวธรรมนั้น ๆ ว่า นั้นผัสสะ นั่นเวทนา เป็นต้น ตรงกับคำ บาลีว่า ปริจฺฉินนา 5. เป็นไปในอรรถว่ายิ่งหรือสูง ข้อธรรมแห่งอภิธรรมนั้น สุขุมคัมภีรภาพ กว้างขวางยิ่งกว่าในคัมภีร์ทั้งหลาย ดุจเปรียบกันว่า สิ่งนี้งามกว่า นี้งามยิ่ง หรือดุจรูปาวจรธรรม อรูปาวจรธรรม โลกุตรธรรม ยิ่งกว่านั้นเป็นชั้น ๆ ตรงกับคำบาลีว่า อธิกา บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 165