การลงพรหมทัณฑ์และความแตกแยก : หน้า 48/220

งานเด่น ๆ หลังจากปฐมสังคายนาที่ท่านนำมาลงไว้ในพระไตรปิฎก คือ 1. การลงพรหมทัณฑ์แก่พระฉันนเถระ ซึ่งพระอานนท์ได้กระทำไปตาม พระพุทธดำรัส หลังจากทราบพรหมทัณฑ์แล้ว พระฉันนเถระถึงกับเป็น ลมและได้กลับความประพฤติ บำเพ็ญเพียร บรรลุอรหัตในระยะเวลา ไม่นานนัก พรหมทัณฑ์สำหรับท่านจึงไม่ทันได้ลง 2. พระอานนท์ได้แสดงให้พระเจ้าอุเทนทรงทราบว่า จีวรที่ถวายแก่พระ ผืนหนึ่งสามารถอ้านวยประโยชน์ไปตามลำดับ คือ ท่านผู้ได้จีวรใหม่ให้ แก่ท่านที่มีจีวรเก่า ผู้ที่มีจีวรเก่าให้แก่ท่านที่มีจีวรเก่ากว่า จากนั้นใช้เป็น ผ้าปูนอน เพดาน ผ้าเช็ดเท้า ผ้าเช็ดพื้น ขยำปูนกับดินฉาบฝาในที่สุด พระเจ้าอุเทนทรงสดับแล้วเห็นว่า ผ้าที่ถวายแก่พระนั้นมีประโยชน์มาก จึงได้ถวายผ้าแก่พระอานนท์ถึง 1,000 ผืน พระเถระได้นำผ้านั้นไปแจก แก่ภิกษุในวิหารต่าง ๆ จนหมด ความแตกแยกในด้านสีลสามัญญตา คงมีต่อมาและเพิ่มขึ้นตามลำดับ โดยเฉพาะ ฝ่ายที่ถือตามพระปุราณะ เมื่อไม่ยอมรับมติของพระสังคีติกาจารย์ที่ไม่ได้ถอนสิกขาบทที่ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้แล้ว การเพิกถอนสิกขาบทที่เห็นว่าเล็กน้อย ตามความ เข้าใจของพวกท่านก็ติดตามมา แต่ไม่มีอะไรรุนแรงจนถึงต้องทำสังคายนา การลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ ในการทําสังคายนาครั้งที่ 1 นอกจากร้อยกรองพระธรรมวินัยเข้าเป็นหมวดหมู่แล้ว ยังได้กระทำสิ่งอันเป็นประโยชน์ต่อพระพุทธศาสนาอีกเรื่องหนึ่งคือ การลงพรหมทัณฑ์พระฉันนะ ซึ่งเคยเป็นสารถีของพระพุทธองค์ในวันเสด็จออกผนวช ซึ่งขณะนั้นท่านยังมิได้บรรลุพระอรหันต์ มีความเย่อหยิ่งจองหองลำพองใจ แม้พระพุทธองค์จะตักเตือนอย่างไรก็ไม่ยอมฟัง ยิ่งกว่านั้น ยังได้กล่าวติเตียนเหยียดหยามดูถูกภิกษุรูปอื่นอีก เพราะถือว่าตนเองอยู่ใกล้ชิดกับพระพุทธองค์ พระอานนท์ได้แจ้งข้อที่ควรปฏิบัติแก่พระฉันนะต่อคณะสงฆ์ ตามที่พระพุทธองค์ได้ทรงสั่งไว้ คือ ให้ลงพรหมทัณฑ์แก่พระฉันนะ (ฉนฺนสฺส อานนฺท ภิกขุโน มมจุจเยน พรหมทณโฑ ทาตพฺโพ) คือประกาศห้ามมิให้ภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือนพระฉันนะ ห้ามมิให้คบค้าสมาคมด้วย เมื่อ พระฉันนะทราบว่าคณะสงฆ์จะลงพรหมทัณฑ์แก่ตนเช่นนั้น ก็เกิดความเสียใจ เกิดความสำนึกตัว เป็นผู้มีความขวนขวายน้อย กลับประพฤติเป็นคนดี จนได้บรรลุพระอรหันต์ บ ท ที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 39