ความแตกแยกของนิกาย : หน้า 58/220

พระมหาเทวะตั้งทิฏฐิ 5 ประการของตนขึ้นแล้ว ได้พยายามหาพวกให้ความ สนับสนุนความเห็นตน เมื่อเห็นว่าได้มากพอควรแล้ว จึงเสนอความเห็นทั้ง 5 นี้ในท่ามกลาง สงฆ์ที่กุกกุฏาราม เพื่อให้สงฆ์ทั้งปวงยอมรับว่า ทิฏฐิของท่านเป็นธรรม แต่พระเถระอรหันต์ พระมหาเทวะจึงขอให้ลงมติด้วยเยยยสิกา คือถือ เนื่องจากท่านได้เตรียมบุคคลไว้มากพอก่อนแล้วจึงชนะใน และท่านที่ยึดมั่นในธรรมทั้งปวงปฏิเสธ เอาเสียงข้างมากเป็นประมาณ การลงมติ พระเถระที่ยึดมั่นในธรรมวินัยเห็นว่า ขึ้นอยู่ต่อไปก็ขาดความสุข ทั้งไม่อาจแก้ไข เรื่องนี้ได้ จึงหนีออกจากปาฏลีบุตรเพื่อไปจำพรรษาที่เมืองอื่น บล พระเจ้ากาฬาโศกราชทรงทราบ จึงขอร้องไม่ให้พระเหล่านั้นไป แต่พระเถระทั้ง หลายไม่ยินยอม ทำให้พระเจ้ากาฬาโศกราชกริ้วมาก เพราะเข้าพระทัยผิด จึงรับสั่งให้ปล่อย พระเหล่านั้นลงในเรือและทำให้เรือแตกกลางแม่น้ำคงคา พระเถระทั้งหลายใช้อิทธาภิสังขาร ลอยขึ้นไปบนอากาศลงสู่แคว้นกาศมีระ พระเจ้ากาฬาโศกราชทอดพระเนตรเห็นเช่นนั้น ทรง ทราบว่าพระองค์หลงผิดจนถึงกับทำอันตรายต่อพระอริยเจ้า จึงส่งคนไปขอขมาและอาราธนา ให้ท่านเหล่านั้นกลับ เมื่อพวกท่านไม่ยอมกลับ จึงโปรดให้สร้างอารามถวายที่แคว้นกาศมีระ จำเดิมแต่นั้นมาสังฆมณฑลได้แตกออกเป็น 2 ฝ่าย คือ เถรวาท หรือ สถวีระ อันเป็นนิกายเดิมกับ มหาสังฆิกวาท คือพวกที่แตกออกไป ในกาลต่อมา นิกายทั้งสองนั้นได้แตกแยกออกไปเรื่อย ๆ จนถึง 18 นิกายคือ 1. สายเถรวาทหรือสถวีรวาท แยกออกคราวแรกเป็นเหมวันตวาทกับสรวาสติวาท 1.1 นิกายสรวาสติวาทแยกเป็น 4 นิกาย คือ มหิศาสกวาท, กาศยปิยวาท, เสาตรนติกวาท, วาต ปุตริวาทหรือวัชชีบุตรวาท 1.2 นิกายมหิศาสกวาทแยกออกเป็นนิกายธรรมคุปตวาท 1.3 นิกายวัชชีบุตรวาทแยกเป็นนิกายย่อยอีก 4 นิกาย คือ คนนาคาริกวาท, สามุมมีติยวาท, ภทฺรยานิยวาท และธรรมโมตฺริยวาท 2. นิกายมหาสังฆิกวาท แยกออกเป็นกิ่งนิกายย่อยถึง 8 นิกาย คือ เอกวยหาริกวาท, โลโกตตรวาท, โคกุลิกวาท, พหุศรุติยวาท, บัญญัติวาท, ไจติกวาท, อประเสลิกวาท อุตตรเสลิวาท และ หลักฐานเกี่ยวกับนิกายเหล่านั้นใช้ภาษาสันสกฤตเพราะมาจากปกรณ์ทางสันสกฤต เมื่อนับเรียงลำดับจากยุคต่าง ๆ มีถึง 20 นิกาย ความแตกแยกเป็นนิกายในตอนต้นนั้นมีข้อที่ ควรสังเกตบางประการคือ บ ท ที่ 3 ก า ร สั ง ค า ย น าเป็นเหตุใ นเหตุให้เกิด พระไตรปิฎก DOU 49