การจัดพิมพ์พระไตรปิฎกครั้งแรกในประเทศไทย : หน้า 92/220

สาระสําคัญที่ได้กระทําคือคัดลอกตัวขอมในคัมภีร์ใบลานเป็นตัวไทยแล้วชำระแก้ไข และพิมพ์ขึ้นเป็นเล่มหนังสือรวม 39 เล่ม (เดิมกะว่าจะถึง 40 เล่ม) มีการประกาศการสังคายนา แต่เพราะเหตุที่ถือกันว่า การสังคายนาควรจะมีการชำระสะสางหรือทำลายเสี้ยนหนาม พระศาสนา เพียงพิมพ์หนังสือเฉย ๆ คนจึงไม่นิยมถือว่าเป็นการสังคายนา แต่ได้กล่าวไว้แล้ว ว่า จะเรียกว่าสังคายนาหรือไม่ ไม่สำคัญ ขอให้ได้มีการชำระตรวจสอบ จารึกหรือจัดพิมพ์ พระไตรปิฎกให้เป็นเล่มรักษาไว้เป็นหลักฐาน ก็นับว่าเป็นกิจอันควรสรรเสริญอย่างยิ่ง เพราะเป็นการทำให้พระพุทธวจนะดำรงอยู่เป็นหลักฐานแห่งการศึกษาและปฏิบัติตลอดไป มีข้อน่าสังเกตในการจัดพิมพ์พระไตรปิฎกครั้งแรกในประเทศไทย ครั้งนี้ที่ขอเสนอ ไว้เป็นข้อ ๆ คือ 1. การชำระและจัดพิมพ์พระไตรปิฎกครั้งนี้เริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 2431 สำเร็จเมื่อ พ.ศ. 2436 จำนวน 1,000 ชุด เป็นครั้งแรกในประเทศไทยที่ได้มีการ พิมพ์พระไตรปิฎกเป็นเล่มด้วยอักษรไทย เป็นการฉลองการที่พระบาท สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสวยราชสมบัติมาครบ 25 ปี 2. เป็นการสละพระราชทรัพย์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (เทียบกับการพิมพ์พระไตรปิฏกในราชกาลที่ 7 ซึ่งเป็นการสละพระราช ทรัพย์และทรัพย์รวมกันของพระมหากษัตริย์กับประชาชน) 3. ในการพิมพ์ครั้งแรกนี้พิมพ์ได้ 39 เล่มชุด ยังขาดหายไปมิได้พิมพ์อีก 6 เล่ม และได้พิมพ์เพิ่มเติมในรัชกาลที่ 7 จนครบ ฉบับพิมพ์ในราชกาลที่ 7 รวม 45 เล่ม จึงนับว่าสมบูรณ์ เป็นการช่วยเพิ่มเติมเล่มที่ขาดหายไปคือ 1) เล่ม 26 วิมานวัตถุ เปตวัตถุ เถรคาถา เถรีคาถา 2) เล่ม 27 ชาดก 3) เล่ม 28 ชาดก 4) เล่ม 32 อปทาน 5) เล่ม 33 อปทาน พุทธวงศ์ จริยาปิฎก 6) เล่ม 41 อนุโลมติถปัฏฐานภาค 2 และ 7) ปัจจนียปัฏฐาน อนุโลมปัจจปุ๋ยปัฏฐาน ปัจจนยานุโลมปัฏฐาน บทที่ 5 การชำระและจารึกกับการพิมพ์พระไตรปิฎกในประเทศไทย DOU 83