กาลามสูตร : หน้า 164/220

วิเคราะห์กาลามสูตร ประวัติความเป็นมาและมูลเหตุที่พระบรมศาสดาทรงตรัสถึงพระสูตร กาลามสูตรเป็นพระสูตรที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสเพื่อเป็นการตอบคำกราบทูลถาม ของชาวเกสปุตตนิคม กาลามโคตร (บางแห่งเรียกชื่อว่า ชาวกาลามะ) ที่ได้มาเฝ้าพระองค์ ขณะจะเสด็จไปยังแคว้นโกศลถึงเรื่องของการที่มีสมณพราหมณ์หรือศาสดาเจ้าลัทธิพวกหนึ่งที เดินทางเข้ามา (ยังบ้านกาลามะ) เพื่อประกาศความเชื่อและวาทะของตน แต่ขณะที่ประกาศ ความเชื่อของตนนั้นกลับพูดดูหมิ่นคำสอนของผู้อื่น หรือพูดกดคำสอนของผู้อื่นลง (หรือในอีก ทางหนึ่งก็คือการวิจารณ์แนวคิดของลัทธิความเชื่ออื่นว่าผิด กล่าวถึงแนวคิดในลัทธิของตนว่าถูก) ทำให้การประกาศวาทะเหล่านั้นขาดความน่าเชื่อถือ การกระทำของศาสดาเจ้าลัทธิเหล่านั้น ได้ทำให้ชาวเกสปุตตนิคมเกิดความสงสัยว่าคำพูดใดเป็นคำพูดจริงหรือคำพูดใดเป็นเท็จ” เป็น เหตุให้พระบรมศาสดาทรงตรัสถึงพระสูตรนี้เพื่อให้ชาวกาลามะได้มีหลักเกณฑ์ที่เหมาะสมใน การพิจารณาค่าพูดหรือวาทะที่ได้ยินได้ฟังโดยทรงแบ่งการตอบออกเป็น 2 ตอนคือ 1) ตอนแรก พระบรมศาสดาทรงชี้ถึงกลุ่มคนที่อ้างว่าสิ่งนี้คือความรู้ (หรือสิ่งนี้ ไม่ใช่ความรู้) นั้นมักจะอ้างโดยอาศัยฐานคิดอย่างน้อย 10 ประการ คือ 1 1.1 อ้างว่าได้ยินได้ฟังสืบกันมาอย่างนั้น 1.2 อ้างว่าเคยปฏิบัติสืบ ๆ กันมาอย่างนั้น 1.3 อ้างว่ามีเสียงลือกันมาว่าเป็นอย่างนั้น 1.4 อ้างว่าสิ่งนี้มีกล่าวไว้ในคัมภีร์หรือตำรา 1.5 อ้างว่าสิ่งนี้เป็นผลมาจากการไตร่ตรองโดยตรรกะแล้ว เกสปุตตสูตรเป็นพระสูตรที่พระบรมศาสดาทรงแสดงเช่นเดียวพระสูตรที่ชื่อ “ภัททิยสูตร” (ซึ่งเป็นพระสูตร ที่กล่าวถึงหลักความเชื่อ 10 ประการเช่นเดียวกัน ทั้งนี้เนื้อความที่ชาวกาลามะได้กราบทูลพระพุทธองค์นั้นมีว่า “ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งมายังเกสปุตตนิคม พวกเขาไม่เพียงประกาศวาทะของตนเท่านั้น แต่ยังกระทบ กระเทียบดูหมิ่น กล่าวข่มวาทะของผู้อื่น ทำให้ไม่น่าเชื่อถือ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีความสงสัย ลังเล ใจว่าสมณพราหมณ์เหล่านั้นใครพูดจริงใครพูดเท็จ...” และพระพุทธองค์ทรงรับรองก่อนจะตรัสถึงพระสูตรนี้ว่า “สมควร ที่ท่านทั้งหลายจะสงสัย สมควรที่ท่านทั้งหลายจะลังเลใจ ท่านทั้งหลายเกิดความสงสัยลังเลใจในฐานะที่ควรสงสัยอย่าง แท้จริง...” (โปรดดูใน : เกสปุตตสูตรพระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย, พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต เล่มที่ 20 ข้อ 505) บทที่ 8 ระบบการจำแนกพระไตรปิฎก และเนื้อหาย่อ โดยสังเขป DOU 155