คัมภีร์อภิธรรม : หน้า 194/220

ท่านยโสมิตรผู้รจนาคัมภีร์อภิธรรมโกศวยาขยากล่าวว่า คัมภีร์ชญานปรัสถานะ เหมือนร่างกาย ส่วนคัมภีร์ที่เหลืออีก 6 เหมือนมือเท้าของคัมภีร์แรก 2. สังคีติปรยายะ ตามหลักฐานจีนบอกว่า เป็นผลงานของพระสารีบุตร แต่ท่าน ยโสมิตรและท่านบุสตัน บอกว่าเป็นผลงานของพระมหาเกาษฐีละ จากนั้นพระถังซัมจั๋งได้ แปลภาษาจีน ราวพ.ศ. 1203-1206 Prof.Takakusu ชาวญี่ปุ่นได้ให้ความเห็นว่า ผู้รจนา คงรวบรวมคัมภีร์นี้ในคราวทุติยสังคายนา เนื่องจากในนิทานวรรคของคัมภีร์กล่าวถึงพระภิกษุ ชาววัชชีที่แสดงวัตถุ 10 ประการด้วย จุดประสงค์การรจนาคัมภีร์ก็เพื่อปรับทัศนคติที่ต่างกันให้เป็นแนวเดียวกัน คัมภีร์นี้ ได้จัดออกเป็นหมวด เช่น หมวด 1 หมวด 2 หมวด 3 เป็นต้น ใกล้เคียงกับสังคีติสูตรและ ทสูตรสูตร ในทีฆนิกายฉบับบาลี Prof.B.C.Law กล่าวว่า สังคีติปรยายะเกิดก่อนสังคีติสูตรและเป็นแม่แบบให้ สังคีติสูตร ส่วน Prof.Takakusu กล่าวว่าสังคีติปรยายะเหมือนกับบุคคลบัญญัติ ในอภิธรรม ปิฎกฉบับบาลีมากกว่า สังคีติปรยายะนี้แบ่งออกเป็น 12 วรรค คือ นิทานวรรค, เอกธรรมวรรค ทวิธรรมวรรค, ตรธรรมวรรค, จตุธรรมวรรค, ปัญจธรรมวรรค, ษัทธรรมวรรค, สัปตธรรมวรรค อัษฎธรรมวรรค, นวธรรมวรรค, ทสธรรมวรรค และสรุป วรรคท้ายพระพุทธองค์ทรงเตือนหมู่ ภิกษุสงฆ์ไม่ให้ประมาทในการศึกษาท่องบ่นสาธยายคัมภีร์อภิธรรมปิฎก เนื้อความของสังคีติปรยายะจะเหมือนพระอภิธรรมปิฎกและสังคีติสูตร เนื่องจาก เริ่มด้วยเรื่องภิกษุชาววัชชีกับวัตถุ 10 ประการในนิทานวรรค จากนั้นก็ว่าด้วยธรรมหมวดหนึ่ง เช่น สัตว์ทั้งหลายดำรงอยู่ได้ด้วยอาหารในเอกธรรมวรรคและว่าด้วยธรรมหมวด 2 เช่น นาม และรูป และธรรมหมวด 3 เช่น กุศลธรรม 3 อกุศลธรรม 3 เป็นต้น 3. ปรกรณปาทะ คัมภีร์นี้มีชื่อเต็มว่า “อภิธรรมปรกรณะ” พระถังซัมจั๋งบอกว่าเป็น ผลงานของท่านวสุมิตร อาจารย์สําคัญของนิกายสรวาสติวาทในแคว้นคันธาระ จากนั้น ท่านคุณภัทร และท่านโพธยศ ได้แปลภาษาจีนราว พ.ศ. 978-986 Prof.B.C.Law กล่าวว่า คัมภีร์นี้คู่กับคัมภีร์วิภังคะของฝ่ายเถรวาท โดยเฉพาะเนื้อหาสุดตภาชนียะ ส่วนท่าน ญาณติโลกภิกขุมีความเห็นว่าคัมภีร์วิภังค์ฝ่ายเถรวาท มีความคล้ายกับคัมภีร์ธรรมสกันธะ มากกว่า เนื่องจาก 18 บทของวิภังค์และ 21 บทของธรรมสกันธะมี 14 บทที่ลงกันได้ ปรกรณปาทะนี้มี 8 บท คือ บทที่ 9 พระไตรปิฎก จ า ก อ ดี ต - ปัจจุบัน DOU 185